Miasto Prusice

Są miasta, które najlepiej poznaje się nie z przewodnika, lecz podczas spokojnego spaceru. Prusice należą właśnie do takich miejsc. Wystarczy odejść kilka kroków od rynku, aby zobaczyć gotycki kościół św. Jakuba, monumentalny dawny kościół ewangelicki i ulice, na których historia spotyka się ze współczesnymi wyzwaniami związanymi z kształtowaniem przestrzeni miejskiej.

To niewielkie miasto położone na pograniczu Wzgórz Trzebnickich i Doliny Baryczy jest ciekawym przykładem tego, jak zmienia się sposób myślenia o rewitalizacji. Jeszcze kilkanaście lat temu główny nacisk kładziono na nowe nawierzchnie i estetykę przestrzeni publicznych. Dziś coraz większą rolę odgrywają drzewa, retencja wody, cień i odporność miasta na skutki upałów.

Miasto z długą historią

Prusice należą do najstarszych miast północnej części Dolnego Śląska. Średniowieczny układ urbanistyczny z rynkiem zachował się do dziś i nadal stanowi centrum życia miasta.

Najważniejszym zabytkiem pozostaje gotycki kościół św. Jakuba, którego historia sięga XIII wieku. Kilkaset metrów dalej stoi znacznie młodszy, ale równie charakterystyczny dawny kościół ewangelicki – jedna z najbardziej rozpoznawalnych budowli w panoramie Prusic.

Dwie świątynie, dwie historie

Gotycki kościół św. Jakuba Apostoła należy do najcenniejszych zabytków Prusic i od ponad pięciu stuleci pozostaje jednym z symboli miasta. Choć pierwsze wzmianki o parafii pochodzą z XIV wieku, obecna ceglana świątynia została wzniesiona pod koniec XV wieku.

Charakterystyczna masywna wieża góruje nad okolicą i od wieków wyznacza panoramę miasta. Wewnątrz zachowało się wiele cennych elementów wyposażenia, w tym późnogotyckie sklepienia, drewniany ołtarz oraz liczne renesansowe i barokowe nagrobki.

Szczególne miejsce zajmuje kaplica grobowa hrabiego Melchiora von Hatzfelda, jednego z najwybitniejszych dowódców wojny trzydziestoletniej. Bogato zdobiona kaplica z XVII wieku należy do najcenniejszych przykładów śląskiej sztuki barokowej i jest ważnym świadectwem historii regionu.

Kościół św. Jakuba pozostaje nie tylko zabytkiem o wysokiej wartości historycznej, ale również ważnym elementem tożsamości Prusic. Razem z ratuszem oraz monumentalnym dawnym kościołem ewangelickim tworzy charakterystyczną panoramę miasta, która od wieków towarzyszy jego mieszkańcom.

Kilka minut spaceru od rynku znajduje się monumentalny kościół św. Józefa Oblubieńca Najświętszej Maryi Panny, wzniesiony w latach 1910–1911. To jedna z najbardziej charakterystycznych budowli Prusic i ważny element panoramy miasta. Świątynia została wybudowana jako kościół ewangelicki pod wezwaniem Chrystusa Króla, a po II wojnie światowej przekazano ją Kościołowi katolickiemu.

Charakterystyczna ceglana bryła z wysoką wieżą przyciąga uwagę już z daleka. Szczególnym elementem architektury jest monumentalny portal z piaskowca, ozdobiony płaskorzeźbą przedstawiającą Chrystusa Króla oraz chrześcijańskim monogramem Chi-Rho z literami Alfa i Omega. Za głównym wejściem znajduje się Hala Pamięci z tablicami upamiętniającymi mieszkańców Prusic poległych podczas I wojny światowej.

Historia świątyni nie była łatwa. W pierwszej połowie XX wieku budynek dwukrotnie ucierpiał w wyniku pożarów, a podczas II wojny światowej był wykorzystywany przez wojska niemieckie. Po zakończeniu działań wojennych wywieziono między innymi organy, stalowe dzwony oraz mechanizm zegarowy. Podczas naszej wizyty uwagę zwracały tarcze zegara wskazujące różne godziny – niewielki detal, który do dziś przypomina o burzliwych losach tej ponadstuletniej świątyni.

Otoczenie świątyni pokazuje jednak coś jeszcze. Wysokie drzewa tworzą naturalny cień i sprawiają, że mimo ogromnych rozmiarów budynek harmonijnie wpisuje się w krajobraz miasta.

Rynek, który się zmienia

Prusicki rynek przeszedł dużą przebudowę na początku drugiej dekady XXI wieku.

Podobnie jak w wielu polskich miastach, ówczesna rewitalizacja koncentrowała się przede wszystkim na uporządkowaniu przestrzeni i wymianie nawierzchni.

Dzisiaj podejście do projektowania miast wygląda już inaczej. Większą uwagę zwraca się na obecność wysokiej zieleni, retencję wody opadowej oraz ograniczanie zjawiska miejskiej wyspy ciepła.

To właśnie dlatego obecne dokumenty planistyczne gminy zakładają dalsze działania związane z rozwojem terenów zielonych i poprawą jakości przestrzeni publicznych. Prusice pokazują, że rewitalizacja nie jest jednorazową inwestycją, lecz procesem, który zmienia się wraz z nową wiedzą i doświadczeniem.

Przestrzeń, która zmienia się razem z miastem

Prusice leżą pomiędzy Doliną Baryczy a Wzgórzami Trzebnickimi – dwoma obszarami o wyjątkowych walorach przyrodniczych. To położenie sprawia, że zagadnienia ochrony krajobrazu, retencji wody oraz rozwoju zielonej infrastruktury odgrywają tutaj szczególnie ważną rolę.

Współczesne Prusice rozwijają się z coraz większym uwzględnieniem jakości przestrzeni publicznej i roli zieleni w mieście. W dokumentach planistycznych oraz programach rewitalizacji wskazuje się potrzebę tworzenia nowych terenów zielonych, zagospodarowania nieużytków oraz poprawy warunków życia mieszkańców poprzez rozwiązania przyjazne środowisku.

Jednym z kierunków działań jest przekształcanie wybranych terenów, w tym dawnych ogrodów pracowniczych i nieużytków, w ogólnodostępne przestrzenie rekreacyjne i zielone. Równocześnie w planowaniu rozwoju gminy duży nacisk położono na zachowanie otwartego krajobrazu. Założenia studium przewidują, że zdecydowana większość powierzchni gminy pozostanie wolna od intensywnej zabudowy, co sprzyja ochronie walorów przyrodniczych oraz zachowaniu naturalnej retencji.

Prusice są przykładem miasta, które potrafi łączyć wielowiekowe dziedzictwo z nowoczesnym spojrzeniem na przestrzeń publiczną. Gotyckie zabytki, architektura początku XX wieku i współczesne działania rewitalizacyjne tworzą opowieść o miejscu, które nieustannie się rozwija.

A to właśnie takie historie najlepiej pokazują, że zrównoważony rozwój nie polega wyłącznie na budowaniu nowych obiektów. Czasami zaczyna się od uważnego spojrzenia na to, co już istnieje, i od decyzji, by przywrócić temu nowe życie.