Powiat Chełmiński

Charakterystyka powiatu

Powiat Chełmiński położony jest w północnej części województwa kujawsko-pomorskiego, na historycznej ziemi chełmińskiej. Jest jednym z najmniejszych powiatów regionu pod względem powierzchni, ale jednocześnie należy do obszarów o wyjątkowo bogatym dziedzictwie historycznym i kulturowym. Siedzibą władz powiatowych jest Chełmno – miasto nazywane często „miastem zakochanych” oraz jednym z najlepiej zachowanych średniowiecznych zespołów miejskich w Polsce.

Powiat zajmuje powierzchnię około 527 km² i zamieszkuje go blisko 58 tysięcy mieszkańców. Jego krajobraz tworzą przede wszystkim faliste wysoczyzny morenowe, żyzne pola uprawne oraz malownicza dolina Wisły stanowiąca zachodnią granicę regionu.

Największymi atutami powiatu są wyjątkowo dobrze zachowane zabytki średniowieczne, wysoka jakość krajobrazu kulturowego oraz położenie w sąsiedztwie jednej z najważniejszych rzek Europy Środkowej. To region, w którym historia, rolnictwo i przyroda od wieków wzajemnie się uzupełniają.

Powiat w liczbach

Przyroda i krajobraz

Powiat Chełmiński leży na obszarze Pojezierza Chełmińskiego, którego krajobraz został ukształtowany przez ostatnie zlodowacenie. Dominują tu łagodne wzgórza morenowe, rozległe pola uprawne oraz doliny niewielkich cieków wodnych.

Najbardziej charakterystycznym elementem krajobrazu jest dolina Wisły. Wysokie skarpy nadwiślańskie, rozległe panoramy oraz mozaika pól, łąk i zadrzewień tworzą jedne z najbardziej malowniczych widoków w województwie kujawsko-pomorskim.

Region nie posiada dużych jezior ani rozległych lasów, jednak wyróżnia się harmonijnym krajobrazem kulturowym, w którym od wieków współistnieją rolnictwo, osadnictwo i przyroda.

Wody i retencja

Najważniejszą rzeką powiatu jest Wisła, która stanowi jego zachodnią granicę i odgrywa kluczową rolę przyrodniczą oraz hydrologiczną. W regionie występują również mniejsze cieki, z których największe znaczenie posiada Fryba.

Dolina Wisły pełni wiele funkcji:

• retencyjną,

• przeciwpowodziową,

• przyrodniczą,

• krajobrazową,

• turystyczną.

W ostatnich latach coraz większego znaczenia nabierają działania związane z zatrzymywaniem wody w krajobrazie rolniczym. Ze względu na duży udział gruntów ornych powiat jest narażony na skutki suszy rolniczej oraz gwałtownych zjawisk pogodowych.

Ważnym kierunkiem rozwoju pozostają:

• mała retencja,

• ochrona dolin rzecznych,

• rozwój zadrzewień śródpolnych,

• ograniczanie erozji gleb.

Rolnictwo i gospodarka lokalna

Powiat Chełmiński należy do najbardziej rolniczych obszarów województwa kujawsko-pomorskiego. Żyzne gleby oraz korzystne warunki klimatyczne od wieków sprzyjają rozwojowi produkcji rolnej.

Dominują uprawy:

• pszenicy,

• kukurydzy,

• rzepaku,

• buraków cukrowych,

• jęczmienia,

• roślin pastewnych.

Duże znaczenie posiada również hodowla bydła mlecznego i trzody chlewnej.

Lokalna gospodarka opiera się ponadto na:

• przetwórstwie rolno-spożywczym,

• usługach,

• handlu,

• budownictwie,

• turystyce.

Coraz większą rolę odgrywają także niewielkie przedsiębiorstwa związane z obsługą ruchu turystycznego oraz sektorem rekreacyjnym.

Chełmno – perła średniowiecznej urbanistyki

Najbardziej rozpoznawalnym symbolem powiatu jest Chełmno. Miasto zachowało jeden z najlepiej zachowanych średniowiecznych układów urbanistycznych w Polsce.

Chełmno znane jest z:

• imponujących murów miejskich,

• licznych kościołów gotyckich,

• zabytkowego rynku,

• tradycji związanych ze św. Walentym,

• wyjątkowej panoramy nadwiślańskiej.

Miasto stanowi jeden z najważniejszych ośrodków turystyki kulturowej w północnej Polsce.

Lasy i środowisko

Lesistość powiatu jest stosunkowo niewielka i wynosi około 15%. Wynika to przede wszystkim z dominacji terenów rolniczych.

Największe znaczenie przyrodnicze mają:

• zadrzewienia śródpolne,

• lasy doliny Wisły,

• niewielkie kompleksy leśne w północnej części powiatu,

• tereny skarp nadwiślańskich.

Dominującymi gatunkami drzew są:

• sosna,

• dąb,

• brzoza,

• olsza,

• jesion.

Lasy oraz zadrzewienia pełnią ważną rolę w ochronie gleb, ograniczaniu erozji i poprawie retencji wodnej.

Zwierzęta i bioróżnorodność

Najcenniejsze przyrodniczo obszary związane są z doliną Wisły, która należy do najważniejszych korytarzy ekologicznych w Polsce.

Można tu spotkać:

• bielika,

• rybitwę rzeczną,

• zimorodka,

• czaplę siwą,

• żurawia,

• bobra europejskiego,

• wydrę.

Znaczną część nadwiślańskich terenów obejmują obszary Natura 2000 chroniące siedliska ptaków wodnych, błotnych i nadrzecznych.

Zabytki i dziedzictwo kulturowe

Powiat Chełmiński należy do najcenniejszych historycznie regionów województwa kujawsko-pomorskiego.

Do najważniejszych zabytków należą:

• średniowieczne Stare Miasto w Chełmnie,

• mury obronne Chełmna,

• zespół gotyckich kościołów,

• ratusz w Chełmnie,

• zespoły dworskie i pałacowe,

• historyczne układy wiejskie ziemi chełmińskiej.

Dziedzictwo regionu jest silnie związane z historią państwa krzyżackiego, Królestwa Polskiego oraz dawnych szlaków handlowych przebiegających doliną Wisły.

Turystyka i rekreacja

Największą atrakcją turystyczną pozostaje Chełmno, jednak powiat oferuje również wiele możliwości aktywnego wypoczynku.

Popularne formy rekreacji obejmują:

• zwiedzanie zabytków,

• wycieczki rowerowe,

• spacery po dolinie Wisły,

• obserwację ptaków,

• turystykę historyczną,

• wypoczynek na terenach wiejskich.

Dużym zainteresowaniem cieszą się także trasy prowadzące przez skarpy nadwiślańskie, z których rozciągają się szerokie panoramy doliny Wisły.

Zielona infrastruktura i środowisko

Powiat Chełmiński posiada duży potencjał rozwoju działań związanych z zieloną infrastrukturą. Szczególne znaczenie ma ochrona zasobów wodnych oraz zachowanie krajobrazu rolniczego.

Najważniejsze kierunki działań obejmują:

• rozwój małej retencji,

• ochronę doliny Wisły,

• zwiększanie liczby zadrzewień śródpolnych,

• ochronę gleb przed erozją,

• rozwój odnawialnych źródeł energii,

• poprawę gospodarowania wodami opadowymi.

W przyszłości istotne znaczenie będzie miało łączenie ochrony krajobrazu kulturowego z nowoczesnymi rozwiązaniami środowiskowymi.

Potencjał rozwojowy

Powiat Chełmiński dysponuje wyjątkowym potencjałem wynikającym z połączenia walorów historycznych, przyrodniczych i rolniczych.

Najważniejsze szanse rozwojowe obejmują:

• rozwój turystyki kulturowej,

• wykorzystanie potencjału doliny Wisły,

• wzmacnianie lokalnego rolnictwa,

• rozwój przedsiębiorczości,

• inwestycje w zieloną infrastrukturę,

• rozwój odnawialnych źródeł energii,

• ochronę dziedzictwa kulturowego.

Połączenie jednej z najpiękniejszych średniowiecznych starówek w Polsce, żyznych terenów rolniczych oraz walorów doliny Wisły sprawia, że Powiat Chełmiński należy do najbardziej charakterystycznych regionów województwa kujawsko-pomorskiego.