Powiat Wąbrzeski

Charakterystyka powiatu

Powiat Wąbrzeski położony jest w północno-wschodniej części województwa kujawsko-pomorskiego, na historycznej ziemi chełmińskiej. Należy do najmniejszych powiatów regionu, ale jednocześnie wyróżnia się wysokim udziałem gruntów rolnych, malowniczym krajobrazem pojeziernym oraz bogatą historią związaną z dawnym osadnictwem krzyżackim i polskim. Powiat obejmuje pięć gmin, a jego siedzibą jest Wąbrzeźno.

Powiat zajmuje powierzchnię około 501 km² i zamieszkuje go ponad 32 tysiące mieszkańców. Jest jednym z najmniejszych powierzchniowo powiatów województwa kujawsko-pomorskiego, a jednocześnie jednym z najbardziej rolniczych obszarów regionu. Ponad 85% powierzchni zajmują użytki rolne, natomiast lesistość należy do najniższych w województwie.

Mimo niewielkiej powierzchni region posiada wiele walorów krajobrazowych. Liczne jeziora polodowcowe, wzgórza morenowe i spokojne tereny wiejskie tworzą charakterystyczny krajobraz ziemi chełmińskiej, który od wieków sprzyjał rozwojowi rolnictwa.

Powiat w liczbach

Dane dotyczące powierzchni, liczby gmin i lesistości potwierdzają statystyki regionalne województwa kujawsko-pomorskiego.

Przyroda i krajobraz

Powiat Wąbrzeski położony jest na obszarze Pojezierza Chełmińskiego. Krajobraz został ukształtowany przez ostatnie zlodowacenie, które pozostawiło sieć jezior, pagórków morenowych i niewielkich dolin.

Najbardziej charakterystyczne elementy krajobrazu to:

• jeziora polodowcowe,

• faliste wysoczyzny morenowe,

• doliny niewielkich cieków wodnych,

• rozległe pola uprawne,

• śródpolne zadrzewienia,

• historyczny krajobraz rolniczy ziemi chełmińskiej.

Choć region nie posiada dużych kompleksów leśnych, wyróżnia się mozaiką jezior i terenów rolniczych, które tworzą spokojny, harmonijny krajobraz charakterystyczny dla północnej części Kujaw i ziemi chełmińskiej.

Wody i retencja

Jednym z największych bogactw powiatu są jeziora polodowcowe. W przeciwieństwie do wielu centralnych obszarów Kujaw, krajobraz wodny jest tutaj znacznie bardziej zróżnicowany.

Najważniejsze znaczenie mają:

• Jezioro Zamkowe w Wąbrzeźnie,

• Jezioro Wieczno,

• Jezioro Frydek,

• Jezioro Blizno,

• Struga Wąbrzeska,

• liczne oczka wodne i niewielkie cieki.

Jeziora jako naturalne magazyny wody

Liczne jeziora pełnią ważne funkcje:

• retencyjne,

• krajobrazowe,

• przyrodnicze,

• rekreacyjne,

• klimatyczne.

W regionie o niewielkiej lesistości szczególnego znaczenia nabiera ochrona zasobów wodnych oraz zachowanie naturalnych terenów podmokłych. Ma to istotne znaczenie zarówno dla rolnictwa, jak i dla lokalnej bioróżnorodności.

Rolnictwo i gospodarka lokalna

Powiat Wąbrzeski należy do najbardziej rolniczych obszarów województwa kujawsko-pomorskiego. Żyzne gleby ziemi chełmińskiej od stuleci stanowią podstawę rozwoju gospodarczego regionu. Użytki rolne zajmują ponad 85% powierzchni powiatu.

Dominują uprawy:

• pszenicy,

• rzepaku,

• kukurydzy,

• buraków cukrowych,

• jęczmienia,

• roślin paszowych.

Istotne znaczenie posiada także:

• produkcja mleka,

• hodowla bydła,

• hodowla trzody chlewnej.

Poza rolnictwem rozwijają się:

• przetwórstwo spożywcze,

• handel,

• budownictwo,

• usługi lokalne,

• mała przedsiębiorczość.

Rolnicze serce ziemi chełmińskiej

Powiat jest przykładem regionu, gdzie nowoczesne rolnictwo pozostaje podstawą lokalnej gospodarki. Dobre warunki glebowe oraz wielopokoleniowe tradycje gospodarowania sprawiają, że sektor rolny nadal odgrywa dominującą rolę w życiu mieszkańców.

Lasy i środowisko

Lesistość powiatu wynosi zaledwie około 8,4%, co czyni go jednym z najmniej zalesionych powiatów województwa kujawsko-pomorskiego.

Największe znaczenie przyrodnicze mają:

• niewielkie kompleksy leśne gminy Wąbrzeźno,

• zadrzewienia śródpolne,

• okolice jezior,

• doliny cieków wodnych.

Dominują:

• sosna,

• dąb,

• brzoza,

• olsza,

• topola.

W warunkach intensywnego użytkowania rolniczego szczególnie ważne staje się zwiększanie liczby zadrzewień śródpolnych oraz ochrona istniejących terenów zielonych.

Zwierzęta i bioróżnorodność

Najcenniejsze siedliska przyrodnicze związane są z jeziorami i terenami podmokłymi.

Występują tutaj między innymi:

• żurawie,

• czaple,

• błotniaki,

• bieliki obserwowane podczas migracji,

• bobry,

• wydry,

• sarny,

• jelenie.

Jeziora i mokradła pełnią ważną funkcję dla ptaków wodnych oraz stanowią istotny element regionalnych korytarzy ekologicznych.

Zabytki i dziedzictwo kulturowe

Historia regionu związana jest z ziemią chełmińską, państwem krzyżackim oraz późniejszym rozwojem Rzeczypospolitej.

Do najważniejszych zabytków należą:

• ruiny zamku biskupiego w Wąbrzeźnie,

• historyczny układ urbanistyczny Wąbrzeźna,

• gotyckie kościoły ziemi chełmińskiej,

• zespoły pałacowo-parkowe,

• dawne dwory ziemiańskie,

• zabytkowe wsie i układy ruralistyczne.

Wąbrzeźno i dziedzictwo biskupów chełmińskich

Przez stulecia Wąbrzeźno było związane z biskupami chełmińskimi, którzy pozostawili po sobie liczne ślady w krajobrazie kulturowym regionu. Ruiny dawnego zamku należą do najbardziej rozpoznawalnych zabytków powiatu.

Turystyka i rekreacja

Powiat posiada dobre warunki do rozwoju spokojnej turystyki przyrodniczej i rekreacyjnej.

Największe atrakcje obejmują:

• jeziora Pojezierza Chełmińskiego,

• Wąbrzeźno i jego zabytki,

• szlaki rowerowe,

• tereny wędkarskie,

• punkty widokowe na wzgórzach morenowych,

• zabytkowe parki i pałace.

Coraz większym zainteresowaniem cieszą się wycieczki rowerowe prowadzące przez malownicze tereny rolnicze i jeziorne.

Zielona infrastruktura i środowisko

Powiat Wąbrzeski stoi przed wyzwaniami typowymi dla obszarów intensywnie użytkowanych rolniczo. Szczególnie ważne pozostają działania związane z zatrzymywaniem wody w krajobrazie oraz ochroną jakości gleb.

Najważniejsze kierunki działań obejmują:

• rozwój małej retencji,

• ochronę jezior,

• zwiększanie liczby zadrzewień śródpolnych,

• ochronę terenów podmokłych,

• rozwój odnawialnych źródeł energii,

• poprawę gospodarowania wodami opadowymi,

• ochronę krajobrazu rolniczego.

Dzięki licznym jeziorom region posiada dobre podstawy do rozwijania nowoczesnych rozwiązań związanych z błękitno-zieloną infrastrukturą.

Potencjał rozwojowy

Powiat Wąbrzeski posiada potencjał oparty na wysokiej jakości rolnictwie, zasobach wodnych oraz korzystnym położeniu pomiędzy Toruniem, Grudziądzem i Brodnicą.

Najważniejsze kierunki rozwoju obejmują:

• rozwój nowoczesnego rolnictwa,

• ochronę jezior i zasobów wodnych,

• rozwój przetwórstwa rolno-spożywczego,

• inwestycje w zieloną infrastrukturę,

• rozwój odnawialnych źródeł energii,

• wspieranie przedsiębiorczości lokalnej,

• rozwój turystyki przyrodniczej.

Połączenie jezior, żyznych gleb oraz bogatego dziedzictwa historycznego sprawia, że Powiat Wąbrzeski pozostaje interesującym przykładem zrównoważonego regionu rolniczego ziemi chełmińskiej.