Powiat Chełm

Charakterystyka miasta

Chełm jest jednym z najstarszych i najbardziej charakterystycznych miast wschodniej Polski. Położony w centralnej części historycznej ziemi chełmskiej, niedaleko granicy z Ukrainą, od wieków pełnił rolę ważnego ośrodka administracyjnego, religijnego i handlowego. Dziś funkcjonuje jako miasto na prawach powiatu oraz jedno z głównych centrów gospodarczych i usługowych wschodniej części województwa lubelskiego.

Miasto liczy około 58 tysięcy mieszkańców i zajmuje powierzchnię blisko 36 km². Wyróżnia się niezwykle ciekawym położeniem na kredowych wzgórzach Wyżyny Wołyńskiej. To właśnie kreda, obecna niemal wszędzie pod powierzchnią miasta, przez stulecia wpływała na jego rozwój, gospodarkę i wygląd krajobrazu.

Chełm jest miejscem wyjątkowym na mapie Polski. Łączy bogatą historię pogranicza kultur, unikalne walory geologiczne, cenne obszary przyrodnicze oraz coraz większe znaczenie logistyczne wynikające z bliskości granicy państwowej i międzynarodowych szlaków transportowych.

Miasto w liczbach

Przyroda i krajobraz

Chełm położony jest na Pagórach Chełmskich, które stanowią jedno z najbardziej charakterystycznych pasm wzniesień we wschodniej Polsce. Miasto otaczają faliste tereny rolnicze, łąki oraz obszary związane z Polesiem i Wyżyną Wołyńską.

Najbardziej charakterystyczne elementy krajobrazu obejmują:

• kredowe wzgórza,

• dolinę Uherki,

• Kumową Dolinę,

• Górę Chełmską,

• mozaikę pól i łąk,

• liczne tereny zieleni miejskiej.

To jedno z niewielu polskich miast, którego krajobraz został tak silnie ukształtowany przez występowanie pokładów kredy.

Wody i retencja

Najważniejszym ciekiem wodnym miasta jest Uherka, przepływająca przez centralną część Chełma.

Znaczenie posiadają również:

• Uherka,

• niewielkie zbiorniki retencyjne,

• systemy odprowadzania wód opadowych,

• tereny podmokłe na obrzeżach miasta.

Uherka – zielony korytarz miasta

Choć nie jest dużą rzeką, Uherka odgrywa istotną rolę środowiskową i krajobrazową. Jej dolina stanowi ważny korytarz ekologiczny oraz przestrzeń rekreacyjną dla mieszkańców.

Coraz większego znaczenia nabierają działania związane z retencją miejską i ochroną terenów zielonych w dolinie rzeki.

Gospodarka i rozwój miasta

Chełm pozostaje jednym z najważniejszych ośrodków gospodarczych wschodniej części województwa lubelskiego.

Największe znaczenie mają:

• handel,

• logistyka,

• transport,

• budownictwo,

• usługi,

• administracja publiczna,

• edukacja.

Bliskość przejść granicznych oraz rozwój infrastruktury drogowej i kolejowej zwiększają znaczenie miasta jako regionalnego centrum obsługi ruchu towarowego.

Logistyczne znaczenie pogranicza

Położenie w pobliżu granicy z Ukrainą sprawia, że Chełm pełni istotną funkcję w wymianie handlowej oraz obsłudze transportu międzynarodowego.

W ostatnich latach znaczenie tego sektora wyraźnie wzrosło, szczególnie w kontekście połączeń kolejowych i drogowych prowadzących na wschód Europy.

Lasy i środowisko

Chełm nie należy do silnie zalesionych miast, jednak otaczające go tereny przyrodnicze odgrywają istotną rolę w funkcjonowaniu lokalnych ekosystemów.

Występują tutaj:

• sosna,

• dąb,

• brzoza,

• grab,

• olsza.

Szczególnie ważne pozostają:

• Kumowa Dolina,

• tereny zieleni miejskiej,

• zadrzewienia śródpolne,

• dolina Uherki.

Stanowią one naturalne strefy chłodzenia miasta oraz poprawiają jakość życia mieszkańców.

Zwierzęta i bioróżnorodność

Pomimo miejskiego charakteru Chełm posiada interesujące walory przyrodnicze.

Można spotkać tutaj:

• bociany białe,

• pustułki,

• myszołowy,

• zimorodki,

• bobry,

• wydry,

• sarny na obrzeżach miasta,

• liczne gatunki ptaków śpiewających.

Chełmskie torfowiska i okolice miasta

W sąsiedztwie miasta znajdują się cenne przyrodniczo tereny Polesia oraz obszary związane z siecią Natura 2000, które zwiększają znaczenie regionu dla ochrony bioróżnorodności.

Zabytki i dziedzictwo kulturowe

Chełm posiada niezwykle bogatą historię sięgającą średniowiecza. Miasto przez wieki było ważnym ośrodkiem religijnym i administracyjnym na pograniczu kultur.

Najważniejsze zabytki obejmują:

• Bazylikę Narodzenia Najświętszej Maryi Panny,

• Górę Chełmską,

• historyczne centrum miasta,

• dawny pałac biskupi,

• zabytkowe kamienice,

• cerkwie i kościoły różnych wyznań.

Chełmskie Podziemia Kredowe

Najbardziej rozpoznawalną atrakcją miasta są podziemia kredowe – unikalny w skali Europy system korytarzy powstałych podczas wielowiekowego wydobycia kredy.

To właśnie one stały się symbolem Chełma i jedną z najważniejszych atrakcji turystycznych województwa lubelskiego.

Turystyka i rekreacja

Miasto posiada coraz większy potencjał turystyczny związany z historią, geologią oraz przyrodą.

Największe atrakcje obejmują:

• Chełmskie Podziemia Kredowe,

• Górę Chełmską,

• bazylikę na Górze Chełmskiej,

• Kumową Dolinę,

• zabytkowe centrum miasta,

• szlaki rowerowe,

• obszary przyrodnicze Polesia.

Coraz większym zainteresowaniem cieszy się turystyka geologiczna i krajoznawcza związana z unikalnym charakterem miasta.

Zielona infrastruktura i środowisko

Chełm posiada dobre warunki do rozwoju błękitno-zielonej infrastruktury, szczególnie w oparciu o dolinę Uherki oraz rozległe tereny otwarte wokół miasta.

Najważniejsze kierunki działań obejmują:

• rozwój retencji miejskiej,

• ochronę doliny Uherki,

• zwiększanie powierzchni zieleni,

• rozwój zielonych korytarzy ekologicznych,

• ograniczanie skutków suszy,

• rozwój odnawialnych źródeł energii,

• poprawę gospodarowania wodami opadowymi.

Miasto może skutecznie wykorzystać swoje walory przyrodnicze do budowy bardziej odpornej na zmiany klimatu przestrzeni miejskiej.

Potencjał rozwojowy

Chełm pozostaje jednym z najważniejszych ośrodków miejskich wschodniej Polski. Jego rozwój opiera się na połączeniu funkcji administracyjnych, logistycznych, edukacyjnych i turystycznych.

Najważniejsze kierunki rozwoju obejmują:

• rozwój logistyki i transportu,

• wykorzystanie potencjału położenia przygranicznego,

• rozwój usług i przedsiębiorczości,

• promocję turystyki geologicznej,

• inwestycje w zieloną infrastrukturę,

• rozwój odnawialnych źródeł energii,

• poprawę jakości przestrzeni publicznych.

Połączenie unikalnych podziemi kredowych, bogatej historii, położenia na ważnych szlakach komunikacyjnych oraz bliskości cennych obszarów przyrodniczych sprawia, że Chełm posiada wyjątkowy potencjał rozwojowy i pozostaje jednym z najbardziej charakterystycznych miast województwa lubelskiego.