Powiat Chełmski

Charakterystyka powiatu

Powiat Chełmski położony jest we wschodniej części województwa lubelskiego, przy granicy z Ukraina. Otacza miasto Chełm, które stanowi odrębną jednostkę administracyjną, lecz pozostaje naturalnym centrum administracyjnym, gospodarczym i kulturalnym całego regionu.

Powiat zajmuje powierzchnię około 1 886 km² i należy do największych jednostek administracyjnych województwa lubelskiego. Zamieszkuje go blisko 75 tysięcy mieszkańców. Region wyróżnia się wyjątkowym położeniem na styku Polesia Wołyńskiego, Wyżyny Wołyńskiej oraz Pagórów Chełmskich, dzięki czemu posiada niezwykle zróżnicowany krajobraz i bogate zasoby przyrodnicze.

To jeden z najbardziej charakterystycznych obszarów Lubelszczyzny. Obok rozległych terenów rolniczych występują tutaj torfowiska, jeziora, bagna, lasy oraz unikalne kredowe wzgórza, które nie mają odpowiedników w większości innych części Polski. Powiat Chełmski jest również jednym z najważniejszych regionów ochrony przyrody wschodniej Polski.

Powiat w liczbach

Przyroda i krajobraz

Powiat Chełmski należy do najbardziej zróżnicowanych krajobrazowo regionów województwa lubelskiego. Na jego terenie spotykają się elementy krajobrazu wyżynnego, poleskiego i rzecznego.

Najbardziej charakterystyczne elementy krajobrazu obejmują:

• Pagóry Chełmskie,

• Polesie Wołyńskie,

• dolinę Bugu,

• torfowiska i bagna,

• kredowe wzgórza,

• rozległe łąki i pastwiska.

Szczególnym wyróżnikiem regionu są wychodnie kredy oraz charakterystyczne białe wzgórza, które od wieków wpływały na rozwój osadnictwa i gospodarki.

Wody i retencja

Powiat posiada jedne z najcenniejszych zasobów wodnych województwa lubelskiego. Występują tutaj zarówno duże rzeki graniczne, jak i rozległe obszary bagienne oraz torfowiskowe.

Najważniejsze elementy systemu wodnego obejmują:

• Bug,

• Uherkę,

• Wełniankę,

• Kanał Świerżowski,

• liczne starorzecza,

• torfowiska Polesia.

Bug – naturalna granica i korytarz ekologiczny

Bug stanowi wschodnią granicę powiatu i jednocześnie jeden z najcenniejszych przyrodniczo obszarów Europy Środkowej.

Rzeka pełni funkcje:

• retencyjne,

• przeciwpowodziowe,

• przyrodnicze,

• krajobrazowe,

• turystyczne.

Dolina Bugu należy do najlepiej zachowanych dużych dolin rzecznych w Polsce.

Poleskie mokradła

Znaczną część regionu zajmują torfowiska, bagna i okresowo podmokłe łąki. Są one naturalnymi magazynami wody oraz jednym z najważniejszych elementów lokalnego systemu retencji.

Rolnictwo i gospodarka lokalna

Rolnictwo pozostaje podstawą gospodarki powiatu. Żyzne gleby Wyżyny Wołyńskiej oraz rozległe obszary rolnicze sprzyjają produkcji rolnej.

Dominują uprawy:

• pszenicy,

• kukurydzy,

• buraków cukrowych,

• rzepaku,

• roślin paszowych,

• warzyw polowych.

Duże znaczenie posiada również:

• hodowla bydła,

• produkcja mleka,

• hodowla trzody chlewnej,

• produkcja drobiarska.

Rozwijają się także:

• przemysł spożywczy,

• logistyka,

• handel przygraniczny,

• usługi transportowe.

Dorohusk – brama na Wschód

Jednym z najważniejszych punktów gospodarczych regionu jest przejście graniczne w Dorohusku. Od lat pełni ono istotną rolę w wymianie handlowej pomiędzy Polską a Ukrainą.

Położenie przy granicy pozostaje jednym z najważniejszych atutów rozwojowych powiatu.

Lasy i środowisko

Lasy zajmują niemal jedną czwartą powierzchni powiatu i odgrywają ważną rolę w ochronie środowiska.

Największe kompleksy leśne występują:

• w dolinie Bugu,

• na terenach poleskich,

• w południowej części regionu.

Dominują:

• sosna,

• dąb,

• brzoza,

• olsza,

• grab.

Lasy pełnią funkcje:

• retencyjne,

• klimatyczne,

• ochronne,

• rekreacyjne.

Zwierzęta i bioróżnorodność

Powiat Chełmski należy do najważniejszych ostoi przyrody we wschodniej Polsce.

Można spotkać tutaj:

• bieliki,

• orliki krzykliwe,

• bociany czarne,

• żurawie,

• błotniaki,

• łosie,

• bobry,

• wydry,

• wilki.

Natura 2000 i Polesie

Znaczne obszary objęte są ochroną w ramach sieci Natura 2000.

Najcenniejsze siedliska obejmują:

• dolinę Bugu,

• torfowiska,

• bagna,

• murawy kredowe,

• siedliska ptaków wodnych i błotnych.

Region należy do najważniejszych obszarów ochrony bioróżnorodności województwa lubelskiego.

Zabytki i dziedzictwo kulturowe

Historia regionu związana jest z pograniczem polsko-ruskim, handlem oraz wielokulturowym dziedzictwem Lubelszczyzny.

Do najważniejszych zabytków należą:

• zabytkowe zespoły pałacowo-parkowe,

• cerkwie prawosławne,

• kościoły katolickie,

• historyczne układy małych miasteczek,

• zabytki Dorohuska,

• dawne dwory ziemiańskie.

Kredowe dziedzictwo regionu

Okolice Chełma należą do nielicznych miejsc w Polsce, gdzie kreda odgrywała tak dużą rolę w historii gospodarczej i kulturowej regionu. Charakterystyczne białe wzgórza są jednym z symboli tej części Lubelszczyzny.

Turystyka i rekreacja

Powiat posiada duży potencjał związany z turystyką przyrodniczą i krajoznawczą.

Największe atrakcje obejmują:

• dolinę Bugu,

• Pagóry Chełmskie,

• poleskie torfowiska,

• szlaki rowerowe,

• trasy kajakowe,

• obszary Natura 2000,

• zabytki pogranicza kulturowego.

Rosnącą popularnością cieszy się turystyka przyrodnicza związana z obserwacją ptaków oraz odkrywaniem unikalnych krajobrazów Polesia.

Zielona infrastruktura i środowisko

Powiat Chełmski posiada wyjątkowe warunki do rozwoju błękitno-zielonej infrastruktury. Rozległe torfowiska, doliny rzeczne oraz mokradła stanowią naturalne fundamenty działań adaptacyjnych wobec zmian klimatu.

Najważniejsze kierunki działań obejmują:

• ochronę doliny Bugu,

• zachowanie torfowisk,

• rozwój retencji krajobrazowej,

• ochronę mokradeł,

• zwiększanie powierzchni zadrzewień,

• rozwój odnawialnych źródeł energii,

• ochronę muraw kredowych.

Region może odegrać kluczową rolę w ochronie zasobów wodnych i bioróżnorodności Polski Wschodniej.

Potencjał rozwojowy

Powiat Chełmski należy do najbardziej interesujących przyrodniczo regionów województwa lubelskiego. Łączy walory środowiskowe, położenie przygraniczne oraz duży potencjał rolniczy.

Najważniejsze kierunki rozwoju obejmują:

• nowoczesne rolnictwo,

• rozwój logistyki przygranicznej,

• ochronę doliny Bugu,

• rozwój turystyki przyrodniczej,

• inwestycje w zieloną infrastrukturę,

• rozwój odnawialnych źródeł energii,

• promocję unikalnych krajobrazów kredowych i poleskich.

Połączenie dzikiej doliny Bugu, torfowisk, pagórów kredowych oraz bogatego dziedzictwa kulturowego sprawia, że Powiat Chełmski należy do najbardziej wyjątkowych regionów województwa lubelskiego i całej Polski Wschodniej.