Powiat Tomaszowski

Charakterystyka powiatu

Powiat Tomaszowski położony jest w południowo-wschodniej części województwa lubelskiego, przy granicy z Ukraina. Jest jednym z najbardziej atrakcyjnych przyrodniczo i krajobrazowo regionów Lubelszczyzny, obejmując znaczną część Roztocza Środkowego i Roztocza Wschodniego. To kraina lasów, wzgórz, czystych rzek, źródeł oraz wyjątkowo dobrze zachowanych ekosystemów.

Powiat zajmuje powierzchnię około 1 487 km² i zamieszkuje go blisko 80 tysięcy mieszkańców. Siedzibą władz jest Tomaszów Lubelski, pełniący funkcję głównego ośrodka administracyjnego, gospodarczego i turystycznego regionu.

To obszar, który wyróżnia się nie tylko walorami przyrodniczymi, ale także bogatym dziedzictwem kulturowym pogranicza polsko-ruskiego. W krajobrazie dominują rozległe kompleksy leśne, malownicze doliny rzeczne oraz jedne z najpiękniejszych terenów rekreacyjnych Polski Wschodniej.

Powiat Tomaszowski należy do najcenniejszych przyrodniczo regionów województwa lubelskiego i odgrywa ważną rolę w ochronie zasobów wodnych, lasów oraz bioróżnorodności Roztocza.

Powiat w liczbach

Przyroda i krajobraz

Powiat Tomaszowski obejmuje jedne z najpiękniejszych krajobrazów Roztocza. Faliste wzgórza, rozległe lasy, doliny rzeczne oraz źródliska tworzą niezwykle atrakcyjną mozaikę środowisk przyrodniczych.

Najbardziej charakterystyczne elementy krajobrazu obejmują:

• Roztocze Środkowe,

• Roztocze Wschodnie,

• dolinę Tanwi,

• dolinę Sołokiji,

• kompleksy Lasów Roztoczańskich,

• źródliska i wąwozy.

Region wyróżnia się dużą różnorodnością wysokości względnych oraz wyjątkowo wysokim udziałem terenów naturalnych.

Kraina szumów i wodospadów

Roztocze słynie z charakterystycznych progów skalnych na rzekach, zwanych szumami. Są one jedną z najbardziej rozpoznawalnych atrakcji przyrodniczych południowo-wschodniej Polski.

Wody i retencja

Powiat Tomaszowski należy do najlepiej wyposażonych w zasoby wodne regionów województwa lubelskiego.

Najważniejsze elementy systemu wodnego obejmują:

• Tanew,

• Sołokiję,

• Huczwę,

• Wieprz Górny,

• źródła krasowe,

• torfowiska i mokradła.

Tanew – rzeka Roztocza

Tanew należy do najpiękniejszych rzek Polski Wschodniej. Jej przełomy, progi skalne i naturalny charakter przyciągają turystów z całego kraju.

Rzeka pełni funkcje:

• retencyjne,

• przyrodnicze,

• krajobrazowe,

• rekreacyjne,

• klimatyczne.

Źródła i mokradła

Roztocze jest jednym z najważniejszych obszarów źródliskowych w Polsce. Wiele cieków bierze początek właśnie na terenie Powiatu Tomaszowskiego.

Rolnictwo i gospodarka lokalna

Gospodarka regionu opiera się na połączeniu rolnictwa, leśnictwa, turystyki i lokalnej przedsiębiorczości.

Dominujące uprawy obejmują:

• zboża,

• rzepak,

• ziemniaki,

• kukurydzę,

• rośliny paszowe.

Znaczenie posiada również:

• produkcja mleka,

• hodowla bydła,

• hodowla drobiu,

• produkcja ekologiczna.

Rozwijają się także:

• turystyka,

• usługi,

• przetwórstwo spożywcze,

• gospodarka leśna.

Turystyka jako strategiczna specjalizacja regionu

Jednym z najważniejszych kierunków rozwoju gospodarczego jest turystyka oparta na walorach przyrodniczych Roztocza. Coraz większe znaczenie mają gospodarstwa agroturystyczne, infrastruktura rowerowa oraz usługi związane z aktywnym wypoczynkiem.

Lasy i środowisko

Lasy zajmują ponad jedną trzecią powierzchni powiatu i stanowią jego największy kapitał środowiskowy.

Największe kompleksy związane są z:

• Roztoczem,

• Lasami Janowskimi (w szerszym układzie regionalnym),

• terenami przygranicznymi,

• dolinami rzecznymi.

Dominują:

• buk,

• jodła,

• sosna,

• dąb,

• grab.

Roztoczańskie lasy bukowo-jodłowe

Powiat należy do najważniejszych obszarów występowania lasów bukowych i jodłowych w Polsce Wschodniej. Są one niezwykle istotne dla ochrony klimatu i zasobów wodnych.

Lasy pełnią funkcje:

• retencyjne,

• ochronne,

• krajobrazowe,

• klimatyczne,

• rekreacyjne.

Zwierzęta i bioróżnorodność

Powiat Tomaszowski należy do najważniejszych ostoi przyrody południowo-wschodniej Polski.

Można spotkać tutaj:

• wilki,

• rysie,

• jelenie,

• łosie,

• bobry,

• wydry,

• bieliki,

• bociany czarne,

• żurawie.

Natura 2000 i Roztocze

Znaczna część najcenniejszych terenów objęta jest ochroną w ramach sieci Natura 2000.

Chronione są:

• doliny rzeczne,

• lasy bukowe,

• torfowiska,

• źródliska,

• siedliska dużych drapieżników.

Region należy do najważniejszych obszarów ochrony bioróżnorodności w Polsce.

Zabytki i dziedzictwo kulturowe

Powiat posiada bogate dziedzictwo związane z historią pogranicza oraz kulturą Roztocza.

Najważniejsze zabytki obejmują:

• historyczne centrum Tomaszowa Lubelskiego,

• zabytkowe cerkwie i kościoły,

• zespoły dworskie,

• cmentarze różnych wyznań,

• tradycyjne wsie Roztocza.

Wielokulturowe dziedzictwo pogranicza

Region przez stulecia zamieszkiwali Polacy, Rusini, Żydzi i Ormianie, pozostawiając po sobie bogate dziedzictwo kulturowe widoczne do dziś.

Turystyka i rekreacja

Powiat Tomaszowski należy do najatrakcyjniejszych turystycznie regionów województwa lubelskiego.

Największe atrakcje obejmują:

• Rezerwat Nad Tanwią,

• szumy na Tanwi,

• Roztocze,

• Majdan Sopocki,

• szlaki rowerowe Green Velo,

• trasy piesze i narciarskie,

• punkty widokowe.

Region przyciąga miłośników przyrody, rowerzystów, kajakarzy oraz osoby szukające wypoczynku w otoczeniu lasów.

Zielona infrastruktura i środowisko

Powiat Tomaszowski posiada wyjątkowe warunki do rozwoju błękitno-zielonej infrastruktury. Lasy, źródliska, mokradła i rzeki tworzą naturalny system ochrony klimatu i zasobów wodnych.

Najważniejsze kierunki działań obejmują:

• ochronę lasów Roztocza,

• rozwój retencji krajobrazowej,

• ochronę źródlisk,

• zachowanie mokradeł,

• rozwój odnawialnych źródeł energii,

• ochronę korytarzy ekologicznych,

• adaptację regionu do zmian klimatu.

Szczególne znaczenie ma zachowanie naturalnych procesów hydrologicznych odpowiedzialnych za funkcjonowanie całego systemu przyrodniczego Roztocza.

Potencjał rozwojowy

Powiat Tomaszowski należy do regionów o najwyższym potencjale środowiskowym w województwie lubelskim. Jego największym atutem są zasoby przyrodnicze, krajobrazowe oraz rozwijająca się turystyka.

Najważniejsze kierunki rozwoju obejmują:

• rozwój turystyki przyrodniczej,

• ochronę zasobów wodnych,

• rozwój gospodarki leśnej,

• wspieranie rolnictwa ekologicznego,

• inwestycje w zieloną infrastrukturę,

• rozwój odnawialnych źródeł energii,

• promocję marki Roztocza.

Połączenie malowniczych krajobrazów, czystych rzek, bogatych lasów i wielokulturowego dziedzictwa sprawia, że Powiat Tomaszowski należy do najcenniejszych i najbardziej rozpoznawalnych regionów województwa lubelskiego.