Powiat Brzeski

Charakterystyka Powiatu Brzeskiego

Powiat Brzeski położony jest we wschodniej części województwa małopolskiego, pomiędzy Krakowem a Tarnowem. Zajmuje powierzchnię około 590 km² i liczy blisko 95 tysięcy mieszkańców. Siedzibą powiatu jest Brzesko – miasto o bogatych tradycjach handlowych i przemysłowych, znane między innymi z wieloletnich związków z przemysłem piwowarskim.

Region wyróżnia się korzystnym położeniem komunikacyjnym. Przez jego teren przebiega autostrada A4 oraz ważne linie kolejowe, które od lat wspierają rozwój gospodarczy i logistyczny. Powiat stanowi również naturalne przejście pomiędzy Kotliną Sandomierską a bardziej pagórkowatymi obszarami Pogórza Wiśnickiego i Pogórza Ciężkowickiego.

Jest to obszar o charakterze rolniczo-przemysłowym, w którym zachowało się wiele cennych krajobrazów, historycznych miejscowości i terenów przyrodniczych związanych z doliną Uszwicy oraz Wisły.

Powiat w liczbach

Przyroda i krajobraz

Powiat Brzeski charakteryzuje się dużą różnorodnością krajobrazową. Północna część obejmuje fragment Kotliny Sandomierskiej z rozległymi terenami rolniczymi, natomiast południowe obszary stopniowo przechodzą w pagórkowate tereny Pogórza Wiśnickiego i Pogórza Ciężkowickiego.

Dolina Uszwicy stanowi jeden z najważniejszych elementów krajobrazu regionu. Wokół niej rozwinęły się liczne miejscowości, pola uprawne i cenne przyrodniczo tereny łąkowe.

Południowe gminy, szczególnie Iwkowa i Dębno, oferują bardziej urozmaiconą rzeźbę terenu z licznymi punktami widokowymi, lasami oraz sadami owocowymi charakterystycznymi dla tej części Małopolski.

Wody i retencja

Najważniejszą rzeką powiatu jest Uszwica, będąca dopływem Wisły. Jej dolina od wieków odgrywa ważną rolę w rozwoju osadnictwa, rolnictwa oraz lokalnej gospodarki.

Północne krańce powiatu obejmują również obszary związane z doliną Wisły. Znaczenie mają także mniejsze cieki wodne odprowadzające wody z terenów pogórskich.

Powiat znajduje się w obszarze, gdzie coraz wyraźniej widoczne są skutki zmian klimatu. Intensywne opady mogą powodować lokalne podtopienia, natomiast dłuższe okresy bezdeszczowe wpływają na dostępność wody dla rolnictwa.

Dlatego szczególnego znaczenia nabierają działania związane z:

• małą retencją,

• ochroną dolin rzecznych,

• odtwarzaniem oczek wodnych,

• zatrzymywaniem wód opadowych w krajobrazie rolniczym.

Rolnictwo i gospodarka lokalna

Powiat Brzeski należy do ważnych obszarów rolniczych Małopolski.

Dominują uprawy:

• zbóż,

• kukurydzy,

• rzepaku,

• warzyw,

• roślin pastewnych.

Znaczącą rolę odgrywają także sady owocowe, szczególnie w południowej części regionu. W gminie Iwkowa od pokoleń rozwija się sadownictwo, a lokalne owoce należą do rozpoznawalnych produktów regionu.

Gospodarka opiera się również na przemyśle spożywczym, produkcyjnym, usługach oraz logistyce. Korzystne położenie przy autostradzie A4 sprzyja powstawaniu nowych inwestycji.

Brzesko i tradycje piwowarskie

Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów lokalnej gospodarki są tradycje związane z browarnictwem.

Historia browaru w Brzesku sięga XIX wieku i rodziny Goetzów-Okocimskich. Marka Okocim stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli regionu.

Dziedzictwo przemysłowe związane z produkcją piwa do dziś wpływa na rozpoznawalność miasta i stanowi ważny element lokalnej tożsamości.

Iwkowa – kraina sadów

Południowa część powiatu, szczególnie okolice Iwkowej, od lat słynie z sadownictwa.

Łagodne stoki, korzystny mikroklimat oraz tradycje upraw owoców sprawiają, że region ten należy do najważniejszych zagłębi sadowniczych Małopolski. W krajobrazie dominują sady śliwowe, jabłoniowe i gruszowe, które szczególnie efektownie prezentują się w okresie kwitnienia.

Lasy i środowisko

Lasy zajmują około 28% powierzchni powiatu.

Największe kompleksy leśne znajdują się na terenach pogórskich w południowej części regionu. Dominują lasy mieszane z udziałem buka, jodły, dębu, sosny oraz świerka.

Lasy pełnią istotną funkcję ochronną, przeciwdziałając erozji stoków i wspierając retencję wód opadowych. Są również ważnym elementem lokalnych korytarzy ekologicznych łączących większe kompleksy przyrodnicze Małopolski.

Zwierzęta i bioróżnorodność

Zróżnicowany krajobraz sprzyja bogactwu gatunkowemu.

Na terenach leśnych występują:

• jelenie,

• sarny,

• dziki,

• lisy,

• borsuki.

W dolinach rzecznych oraz na terenach rolniczych spotkać można bociany białe, czaple siwe, myszołowy, pustułki oraz liczne gatunki drobnych ptaków krajobrazu wiejskiego.

Naturalne doliny rzeczne pełnią funkcję ważnych korytarzy migracyjnych dla wielu gatunków zwierząt.

Zabytki i dziedzictwo kulturowe

Powiat Brzeski posiada liczne zabytki związane z historią Małopolski.

Do najcenniejszych należą:

• Zamek w Dębnie – jeden z najlepiej zachowanych późnogotyckich zamków w Polsce,

• pałac Goetzów w Brzesku-Okocimiu,

• zabytkowe centrum Brzeska,

• kościoły drewniane regionu,

• historyczne założenia dworskie i parkowe.

Szczególną pozycję zajmuje Dębno, którego zamek należy do najważniejszych atrakcji historycznych województwa małopolskiego.

Turystyka i rekreacja

Powiat oferuje coraz więcej możliwości aktywnego wypoczynku.

Najważniejsze atrakcje obejmują:

• Zamek w Dębnie,

• pałac i park Goetzów w Okocimiu,

• szlaki Pogórza Wiśnickiego,

• trasy spacerowe i rowerowe doliny Uszwicy,

• punkty widokowe w gminie Iwkowa,

• zabytki Brzeska.

Duży potencjał posiada turystyka rowerowa oraz enoturystyka rozwijająca się w południowej części regionu.

Zielona infrastruktura i środowisko

Powiat Brzeski posiada dobre warunki do rozwoju działań związanych z ochroną środowiska i adaptacją do zmian klimatu.

Szczególnie istotne są:

• zwiększanie retencji w dolinie Uszwicy,

• ochrona terenów zalewowych Wisły,

• rozwój zadrzewień śródpolnych,

• wspieranie naturalnej retencji w krajobrazie rolniczym,

• rozwój odnawialnych źródeł energii,

• ochrona gleb przed erozją na terenach pogórskich.

Duże znaczenie może mieć również rozwój błękitno-zielonej infrastruktury w Brzesku i pozostałych miejscowościach powiatu.

Potencjał rozwojowy

Powiat Brzeski posiada korzystne położenie oraz zróżnicowaną strukturę gospodarczą.

Najważniejsze atuty regionu to:

• autostrada A4 i dobre połączenia transportowe,

• silne tradycje przemysłowe,

• rozwijające się sadownictwo,

• atrakcyjne krajobrazy pogórskie,

• bogate dziedzictwo historyczne,

• wysoka jakość terenów rolniczych.

W przyszłości istotną rolę mogą odegrać inwestycje związane z gospodarką wodną, energetyką odnawialną, nowoczesnym rolnictwem oraz turystyką opartą na lokalnym dziedzictwie. Połączenie walorów gospodarczych, przyrodniczych i kulturowych daje Powiatowi Brzeskiemu solidne podstawy do dalszego, zrównoważonego rozwoju.