Powiat Dąbrowski

Charakterystyka Powiatu Dąbrowskiego

Powiat Dąbrowski położony jest w północno-wschodniej części województwa małopolskiego, na pograniczu Małopolski, Podkarpacia i województwa świętokrzyskiego. Jest jednym z najbardziej rolniczych powiatów regionu. Zajmuje powierzchnię około 530 km² i liczy blisko 58 tysięcy mieszkańców. Siedzibą władz powiatu jest Dąbrowa Tarnowska.

Region często określany jest mianem „Powiśla Dąbrowskiego”. Krajobraz tworzą rozległe równiny, pola uprawne, doliny rzeczne oraz pozostałości dawnych terenów podmokłych związanych z Wisłą, Dunajcem i Brniem. To obszar o wyjątkowo silnych związkach z rolnictwem, ale również jeden z najciekawszych w Małopolsce pod względem zagadnień związanych z gospodarką wodną, retencją i ochroną przeciwpowodziową.

Powiat nie posiada dużych ośrodków przemysłowych ani terenów górskich. Jego największym bogactwem są żyzne gleby, otwarte krajobrazy oraz potencjał rozwoju nowoczesnego rolnictwa i energetyki odnawialnej.

Powiat w liczbach

Przyroda i krajobraz

Powiat Dąbrowski leży niemal w całości na obszarze Kotliny Sandomierskiej. Dominują tutaj rozległe równiny i łagodnie falujące tereny rolnicze.

W przeciwieństwie do południowej Małopolski nie znajdziemy tu gór ani pogórzy. Charakterystyczne są natomiast szerokie doliny rzeczne, rozległe pola, łąki oraz niewielkie kompleksy leśne.

Przez stulecia krajobraz kształtowany był przez działalność rolniczą oraz obecność wielkich rzek. Wiele terenów było dawniej podmokłych lub okresowo zalewanych. Dziś stanowią one ważne obszary przyrodnicze i retencyjne.

Szczególnie interesujące są okolice Dunajca i Wisły, gdzie zachowały się fragmenty naturalnych dolin rzecznych oraz siedlisk związanych z wodami płynącymi.

Wody i retencja

To jeden z najważniejszych tematów dla Powiatu Dąbrowskiego.

Przez teren powiatu przepływają Wisła, Dunajec, Breń, Żabnica oraz liczne kanały melioracyjne i cieki wodne. Region należy do obszarów szczególnie narażonych zarówno na powodzie, jak i skutki suszy.

Duże zagrożenie dla części gmin stanowią wezbrania Wisły, Dunajca i Brnia. Jednocześnie coraz częściej występują problemy związane z niedoborem wody w okresach letnich.

Znaczenie mają:

• wały przeciwpowodziowe,

• systemy melioracyjne,

• kanały odwadniające,

• mała retencja,

• zachowanie naturalnych terenów zalewowych.

Powiat jest jednym z tych obszarów Małopolski, gdzie właściwe gospodarowanie wodą będzie miało kluczowe znaczenie dla dalszego rozwoju gospodarczego i bezpieczeństwa mieszkańców.

Rolnictwo i gospodarka lokalna

Rolnictwo stanowi podstawę lokalnej gospodarki.

Dominują uprawy:

• zbóż,

• kukurydzy,

• rzepaku,

• buraków cukrowych,

• warzyw polowych,

• roślin paszowych.

Dobre gleby oraz stosunkowo płaski teren sprzyjają produkcji rolnej na dużą skalę. W wielu gospodarstwach rozwija się także hodowla bydła i trzody chlewnej.

Poza rolnictwem znaczenie mają:

• przetwórstwo rolno-spożywcze,

• handel,

• usługi lokalne,

• logistyka związana z produkcją rolną.

Powiśle Dąbrowskie – rolnicze serce północnej Małopolski

W skali województwa Powiat Dąbrowski wyróżnia się wysokim udziałem gruntów rolnych oraz dużym znaczeniem produkcji rolnej.

To jeden z obszarów, gdzie szczególnie widoczne są wyzwania związane z nowoczesnym rolnictwem: ochroną gleb, retencją wody, przeciwdziałaniem suszy oraz dostosowaniem upraw do zmian klimatycznych.

Lasy i środowisko

Powiat należy do najmniej zalesionych części Małopolski.

Lasy zajmują jedynie kilkanaście procent powierzchni i występują głównie w postaci rozproszonych kompleksów leśnych oraz zadrzewień śródpolnych.

Dominują:

• sosna,

• dąb,

• brzoza,

• olsza,

• topola.

Ze względu na niewielką lesistość szczególnego znaczenia nabierają działania związane z ochroną istniejących lasów oraz tworzeniem nowych zadrzewień.

Zwierzęta i bioróżnorodność

Mimo silnego przekształcenia rolniczego powiat posiada cenne siedliska przyrodnicze.

W dolinach rzecznych występują:

• bocian biały,

• czapla siwa,

• błotniaki,

• zimorodki,

• liczne gatunki ptaków wodnych.

Na terenach leśnych można spotkać sarny, jelenie, dziki, lisy i borsuki.

Doliny Wisły i Dunajca pełnią funkcję ważnych korytarzy ekologicznych łączących różne części południowej Polski. Znaczenie mają również obszary Natura 2000 związane z dolinami rzecznymi.

Zabytki i dziedzictwo kulturowe

Powiat Dąbrowski nie posiada spektakularnych zamków czy górskich twierdz, ale może pochwalić się ciekawym dziedzictwem historycznym.

Do najważniejszych zabytków należą:

• synagoga w Dąbrowie Tarnowskiej – jeden z najcenniejszych zabytków kultury żydowskiej w Małopolsce,

• historyczne centrum Dąbrowy Tarnowskiej,

• liczne kościoły drewniane i murowane,

• zespoły dworskie,

• zabytkowe cmentarze wojenne.

Szczególne miejsce zajmuje dziedzictwo wielokulturowe związane z dawną społecznością żydowską, która przez stulecia współtworzyła historię regionu.

Turystyka i rekreacja

Powiat nie jest typowym kierunkiem masowej turystyki, jednak posiada własne atuty.

Najciekawsze miejsca obejmują:

• synagogę w Dąbrowie Tarnowskiej,

• dolinę Wisły,

• dolinę Dunajca,

• trasy rowerowe Powiśla Dąbrowskiego,

• tereny przyrodnicze wokół Brnia i Żabnicy,

• lokalne zabytki sakralne.

Coraz większe znaczenie może mieć turystyka rowerowa, przyrodnicza oraz edukacyjna związana z tematyką rzek i gospodarki wodnej.

Zielona infrastruktura i środowisko

Powiat Dąbrowski jest jednym z najbardziej interesujących obszarów Małopolski w kontekście działań związanych z adaptacją do zmian klimatu.

Najważniejsze kierunki działań obejmują:

• rozwój retencji krajobrazowej,

• ochronę dolin Wisły i Dunajca,

• modernizację systemów melioracyjnych,

• odtwarzanie terenów podmokłych,

• rozwój zadrzewień śródpolnych,

• zwiększanie odporności rolnictwa na suszę,

• rozwój instalacji fotowoltaicznych i biogazowych.

Ze względu na rolniczy charakter regionu skuteczne gospodarowanie wodą może stać się jednym z kluczowych elementów jego przyszłego rozwoju.

Potencjał rozwojowy

Powiat Dąbrowski posiada duży potencjał związany z nowoczesnym rolnictwem oraz gospodarką wodną.

Najważniejsze atuty regionu to:

• żyzne gleby,

• duży udział terenów rolnych,

• korzystne warunki dla produkcji żywności,

• położenie pomiędzy Tarnowem a Podkarpaciem,

• znaczące zasoby dolin rzecznych,

• możliwość rozwoju odnawialnych źródeł energii.

W najbliższych latach szczególnie ważne mogą okazać się inwestycje związane z retencją, ochroną przeciwpowodziową, nowoczesnym rolnictwem oraz rozwojem energetyki odnawialnej. Powiat Dąbrowski ma szansę stać się jednym z modelowych obszarów zielonej transformacji terenów rolniczych w południowej Polsce.