Powiat Gorlicki

Charakterystyka Powiatu Gorlickiego

Powiat Gorlicki położony jest w południowo-wschodniej części województwa małopolskiego, przy granicy ze Słowacją. To jeden z najbardziej górskich, leśnych i przyrodniczo wartościowych powiatów Małopolski. Zajmuje powierzchnię około 967 km² i liczy blisko 115 tysięcy mieszkańców. Siedzibą władz powiatu są Gorlice, a ważnymi ośrodkami historycznymi pozostają także Biecz i Bobowa.

Region często określany jest mianem bramy Beskidu Niskiego. To właśnie tutaj znajdują się jedne z najbardziej naturalnych i najmniej przekształconych krajobrazów polskich Karpat. Rozległe lasy, doliny rzek, górskie przełęcze oraz ślady kultury łemkowskiej tworzą wyjątkowy charakter tej części Małopolski.

Powiat Gorlicki wyróżnia się również bogatą historią przemysłu naftowego. To właśnie ziemia gorlicka była jednym z miejsc narodzin światowego przemysłu naftowego rozwijanego przez pionierów związanych z Galicją.

Powiat w liczbach

Powiat należy do największych powierzchniowo powiatów województwa małopolskiego i obejmuje znaczną część Beskidu Niskiego.

Przyroda i krajobraz

Największym bogactwem powiatu jest jego krajobraz.

Południową część zajmuje Beskid Niski – najdziksze i najmniej zaludnione pasmo polskich Karpat. W przeciwieństwie do Tatr czy Beskidu Sądeckiego nie znajdziemy tu wielkich kurortów i tłumów turystów. Dominują spokojne doliny, szerokie przełęcze, lasy oraz rozległe panoramy.

Najwyższym szczytem jest Lackowa, często nazywana „górą policyjną” ze względu na bardzo strome podejście od strony polskiej.

Na terenie powiatu znajdują się również:

• Pasmo Magury Małastowskiej,

• Góry Hańczowskie,

• Pasmo Graniczne Beskidu Niskiego,

• dolina Ropy,

• dolina Białej Tarnowskiej.

Znaczna część krajobrazu zachowała naturalny charakter dzięki stosunkowo niewielkiej urbanizacji.

Wody i retencja

Powiat Gorlicki jest jednym z najważniejszych obszarów źródliskowych Małopolski.

Najważniejszą rzeką jest Ropa, przepływająca przez Gorlice i uchodząca do Wisłoki. Duże znaczenie posiada również Biała Tarnowska oraz liczne górskie potoki spływające z Beskidu Niskiego.

Szczególną rolę odgrywa Jezioro Klimkówka – jeden z największych zbiorników retencyjnych południowej Małopolski. Zbiornik pełni funkcje:

• przeciwpowodziowe,

• retencyjne,

• rekreacyjne,

• ekologiczne.

W warunkach coraz częstszych susz oraz gwałtownych opadów znaczenie naturalnej retencji górskiej stale rośnie. Lasy Beskidu Niskiego magazynują ogromne ilości wody, stabilizując przepływy w rzekach regionu.

Rolnictwo i gospodarka lokalna

Warunki górskie sprawiają, że rolnictwo ma bardziej ekstensywny charakter niż w północnej części województwa.

Dominują:

• łąki i pastwiska,

• hodowla bydła,

• produkcja mleczna,

• niewielkie gospodarstwa rodzinne,

• sadownictwo lokalne.

Znaczącą rolę odgrywają także:

• przemysł drzewny,

• przetwórstwo spożywcze,

• usługi,

• turystyka.

Coraz większego znaczenia nabierają małe firmy związane z obsługą ruchu turystycznego oraz produkcją lokalnych wyrobów regionalnych.

Kolebka przemysłu naftowego

Powiat Gorlicki jest jednym z historycznych centrów światowego przemysłu naftowego.

W XIX wieku okolice Gorlic, Sękowej i Libuszy należały do najważniejszych obszarów wydobycia ropy naftowej w Europie. Dziedzictwo Ignacego Łukasiewicza oraz galicyjskich pól naftowych do dziś pozostaje ważnym elementem tożsamości regionu.

Biecz – mały Kraków

Szczególne miejsce zajmuje Biecz, jedno z najcenniejszych historycznych miast Małopolski.

Ze względu na liczne zabytki, zachowany układ urbanistyczny i bogatą historię miasto bywa określane mianem „małego Krakowa”. Jego średniowieczna zabudowa należy do najlepiej zachowanych w południowej Polsce.

Lasy i środowisko

Powiat Gorlicki należy do najbardziej zalesionych powiatów Małopolski.

Największe kompleksy leśne znajdują się w południowej części regionu i stanowią fragment dawnej Puszczy Karpackiej.

Dominują:

• buk,

• jodła,

• świerk,

• jawor,

• olsza.

Lasy pełnią niezwykle ważną funkcję:

• retencyjną,

• przeciwerozyjną,

• klimatyczną,

• przyrodniczą.

To właśnie dzięki rozległym kompleksom leśnym region zachował wysoką jakość środowiska.

Zwierzęta i bioróżnorodność

Powiat Gorlicki należy do najcenniejszych przyrodniczo obszarów województwa.

Występują tutaj:

• wilki,

• rysie,

• niedźwiedzie pojawiające się okresowo,

• wydry,

• jelenie,

• sarny,

• dziki.

Szczególnie bogata jest awifauna związana z lasami karpackimi.

Ważnym obszarem ochrony przyrody jest część Magurskiego Parku Narodowego znajdująca się na terenie gmin Sękowa i Uście Gorlickie. Około 10% powierzchni parku narodowego znajduje się właśnie na ziemi gorlickiej.

Znaczenie mają także liczne obszary Natura 2000, rezerwaty przyrody oraz korytarze ekologiczne łączące Karpaty Zachodnie i Wschodnie.

Zabytki i dziedzictwo kulturowe

Powiat Gorlicki posiada wyjątkowo bogate dziedzictwo historyczne.

Najważniejsze zabytki to:

• średniowieczny układ urbanistyczny Biecza,

• bazylika kolegiacka w Bieczu,

• skansen przemysłu naftowego,

• drewniane cerkwie łemkowskie,

• kościół w Sękowej wpisany na listę UNESCO,

• synagoga w Bobowej,

• cmentarze wojenne z okresu I wojny światowej.

Region był miejscem jednej z największych bitew frontu wschodniego podczas I wojny światowej – Bitwy Gorlickiej z 1915 roku, która zmieniła przebieg działań wojennych w Europie.

Turystyka i rekreacja

Powiat Gorlicki należy do najbardziej niedocenianych turystycznie regionów Karpat.

Największe atrakcje obejmują:

• Beskid Niski,

• Jezioro Klimkówka,

• Lackową,

• Magurę Małastowską,

• Biecz,

• drewniane cerkwie i kościoły UNESCO,

• liczne szlaki piesze i rowerowe,

• trasy narciarstwa biegowego.

To doskonały kierunek dla osób szukających ciszy, kontaktu z naturą oraz autentycznych krajobrazów Karpat.

Zielona infrastruktura i środowisko

Powiat Gorlicki posiada wyjątkowy potencjał dla rozwoju zielonej infrastruktury.

Kluczowe znaczenie mają:

• ochrona lasów Beskidu Niskiego,

• zachowanie naturalnej retencji górskiej,

• ochrona źródlisk i dolin rzecznych,

• rozwój małej retencji,

• wspieranie energetyki odnawialnej,

• ochrona korytarzy ekologicznych Karpat.

Dzięki dużej lesistości oraz niewielkiej presji urbanizacyjnej region może pełnić ważną funkcję klimatyczną dla całej Małopolski.

Potencjał rozwojowy

Powiat Gorlicki posiada jeden z największych potencjałów przyrodniczych w południowej Polsce.

Najważniejsze atuty regionu to:

• Beskid Niski,

• wysoka lesistość,

• bogata bioróżnorodność,

• Magurski Park Narodowy,

• Jezioro Klimkówka,

• dziedzictwo przemysłu naftowego,

• zabytki kultury łemkowskiej,

• wyjątkowe walory turystyczne.

Przyszłość powiatu może opierać się na rozwoju turystyki przyrodniczej, ochronie zasobów wodnych, gospodarce leśnej prowadzonej w sposób zrównoważony oraz wykorzystaniu potencjału odnawialnych źródeł energii. Powiat Gorlicki jest jednym z tych miejsc w Polsce, gdzie zielona transformacja może naturalnie współistnieć z ochroną dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego Karpat.