Powiat Olkuski

Charakterystyka Powiatu Olkuskiego

Powiat Olkuski położony jest w północno-zachodniej części województwa małopolskiego, na pograniczu Małopolski, Śląska i Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Zajmuje powierzchnię około 622 km² i liczy blisko 110 tysięcy mieszkańców. Siedzibą władz jest Olkusz – historyczne miasto od wieków związane z wydobyciem rud srebra, ołowiu i cynku.

Region wyróżnia się niezwykle interesującym połączeniem dziedzictwa przemysłowego i wyjątkowych walorów przyrodniczych. To właśnie tutaj znajdują się jedne z najcenniejszych fragmentów Jury Krakowsko-Częstochowskiej, rozległe kompleksy leśne oraz tereny związane z wielowiekowym górnictwem rud metali.

Powiat Olkuski często określany jest mianem „Srebrnego Zagłębia”, ponieważ przez setki lat należał do najważniejszych europejskich ośrodków wydobycia srebra i ołowiu. Dziś coraz większą rolę odgrywa turystyka, rekreacja, ochrona przyrody oraz wykorzystanie potencjału terenów poprzemysłowych.

Powiat w liczbach

Przyroda i krajobraz

Powiat Olkuski leży na styku Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej i Wyżyny Śląskiej.

Krajobraz tworzą:

• wapienne wzgórza Jury,

• ostańce skalne,

• jaskinie,

• rozległe lasy,

• doliny krasowe,

• tereny pogórnicze.

To jeden z najbardziej charakterystycznych krajobrazów w Polsce. Białe skały wapienne kontrastują z ciemną zielenią lasów i tworzą scenerię znaną z licznych szlaków turystycznych Jury Krakowsko-Częstochowskiej.

Do najcenniejszych przyrodniczo obszarów należą okolice Rabsztyna, Smolenia, Klucz oraz Błędowa.

Wody i retencja

Powiat Olkuski należy do najbardziej interesujących hydrologicznie regionów Małopolski.

Najważniejsze cieki wodne to:

• Biała Przemsza,

• Sztoła,

• Baba,

• liczne źródła jurajskie.

Pustynia Błędowska – niezwykły fenomen przyrodniczy

Najbardziej rozpoznawalnym obiektem regionu jest Pustynia Błędowska – największy obszar lotnych piasków w Polsce i jeden z największych w Europie Środkowej.

Powstała wskutek połączenia naturalnych procesów geologicznych oraz wielowiekowej działalności człowieka związanej z górnictwem i wycinką lasów.

Dziś stanowi unikalny obszar przyrodniczy i krajobrazowy.

Wody podziemne Jury

Powiat posiada ogromne znaczenie dla ochrony zasobów wód podziemnych.

Wapienne skały Jury tworzą rozległy system szczelin i zbiorników wodnych, które stanowią ważne źródło zaopatrzenia mieszkańców regionu w wodę pitną.

Jednocześnie działalność górnicza przez dziesięciolecia wpływała na stosunki wodne, czego skutki są widoczne do dziś.

Rolnictwo i gospodarka lokalna

Gospodarka powiatu przeszła w ostatnich dekadach znaczącą transformację.

Historycznie region opierał się na:

• górnictwie rud srebra,

• wydobyciu cynku,

• hutnictwie.

Obecnie rozwijają się:

• przemysł,

• usługi,

• handel,

• logistyka,

• turystyka.

Rolnictwo odgrywa mniejszą rolę niż w wielu innych powiatach Małopolski, jednak nadal występują uprawy zbóż, rzepaku oraz produkcja zwierzęca.

Srebrne Miasto Olkusz

Przez stulecia Olkusz należał do najważniejszych europejskich centrów wydobycia srebra i ołowiu.

Bogactwo złóż przyciągało kupców, rzemieślników i inwestorów już w średniowieczu. Dzięki temu miasto rozwijało się szybciej niż wiele innych ośrodków Małopolski.

Dziedzictwo górnicze pozostaje jednym z najważniejszych elementów lokalnej tożsamości.

Transformacja terenów pogórniczych

Powiat należy do najciekawszych przykładów regionów przechodzących transformację po zakończeniu wielkoskalowego wydobycia.

Tereny poprzemysłowe coraz częściej wykorzystywane są do celów rekreacyjnych, przyrodniczych i turystycznych.

Lasy i środowisko

Lasy zajmują znaczną część powierzchni powiatu.

Największe kompleksy leśne występują:

• wokół Pustyni Błędowskiej,

• w okolicach Klucz,

• na terenach Jury Krakowsko-Częstochowskiej,

• w rejonie Rabsztyna i Smolenia.

Dominują:

• sosna,

• buk,

• dąb,

• brzoza.

Lasy pełnią istotną funkcję ochronną dla zasobów wodnych oraz ograniczają skutki erozji gleb na terenach jurajskich.

Zwierzęta i bioróżnorodność

Powiat Olkuski posiada wysoką wartość przyrodniczą.

Występują tutaj:

• sarny,

• jelenie,

• dziki,

• lisy,

• borsuki,

• kuny.

Na terenach jurajskich spotkać można:

• nietoperze zamieszkujące jaskinie,

• puchacze,

• myszołowy,

• dzięcioły.

Szczególne znaczenie mają siedliska związane z murawami kserotermicznymi oraz obszarami krasowymi Jury.

Powiat obejmuje fragmenty obszarów Natura 2000 chroniących unikalne siedliska wapienne i gatunki związane z jaskiniami.

Zabytki i dziedzictwo kulturowe

Powiat Olkuski posiada wyjątkowo bogate dziedzictwo historyczne.

Najważniejsze zabytki obejmują:

• Zamek Rabsztyn,

• ruiny zamku w Smoleniu,

• zabytkowe centrum Olkusza,

• Bazylikę św. Andrzeja Apostoła w Olkuszu,

• średniowieczne układy urbanistyczne,

• pozostałości dawnych kopalń.

Rabsztyn – strażnik Jury

Ruiny zamku Rabsztyn należą do najbardziej malowniczych obiektów obronnych Jury Krakowsko-Częstochowskiej.

Twierdza przez stulecia chroniła szlaki handlowe prowadzące do Krakowa.

Szlak Orlich Gniazd

Przez teren powiatu przebiega słynny Szlak Orlich Gniazd, należący do najważniejszych szlaków turystycznych Polski.

Turystyka i rekreacja

Powiat Olkuski posiada ogromny potencjał turystyczny.

Największe atrakcje obejmują:

• Pustynię Błędowską,

• Zamek Rabsztyn,

• Zamek Smoleń,

• Szlak Orlich Gniazd,

• jurajskie doliny i skały,

• liczne jaskinie,

• ścieżki rowerowe i piesze.

Coraz większą popularnością cieszy się turystyka aktywna, wspinaczkowa oraz geoturystyka związana z historią górnictwa i geologią Jury.

Zielona infrastruktura i środowisko

Powiat Olkuski jest jednym z najciekawszych regionów Małopolski pod względem możliwości łączenia ochrony przyrody z rewitalizacją terenów poprzemysłowych.

Najważniejsze kierunki działań obejmują:

• ochronę zasobów wód podziemnych,

• rekultywację terenów pogórniczych,

• ochronę muraw kserotermicznych,

• rozwój małej retencji,

• zachowanie korytarzy ekologicznych Jury,

• ochronę Pustyni Błędowskiej,

• rozwój odnawialnych źródeł energii.

Region może stać się modelowym przykładem wykorzystania dziedzictwa przemysłowego w zielonej transformacji.

Potencjał rozwojowy

Powiat Olkuski posiada wyjątkowe atuty wynikające z położenia pomiędzy Krakowem a Górnym Śląskiem.

Najważniejsze mocne strony regionu to:

• Pustynia Błędowska,

• Jura Krakowsko-Częstochowska,

• bogate dziedzictwo górnicze,

• Szlak Orlich Gniazd,

• duże zasoby przyrodnicze,

• korzystne położenie komunikacyjne,

• rozwijająca się turystyka.

W przyszłości szczególnego znaczenia nabierać będą projekty związane z ochroną wód podziemnych, rozwojem turystyki przyrodniczej, rekultywacją terenów pogórniczych oraz wykorzystaniem potencjału geologicznego i krajobrazowego Jury. Powiat Olkuski ma wszelkie predyspozycje, aby stać się jednym z najciekawszych przykładów zielonej transformacji regionów przemysłowych w Polsce.