Powiat Tarnowski

Charakterystyka Powiatu Tarnowskiego

Powiat Tarnowski położony jest we wschodniej części województwa małopolskiego i otacza miasto Tarnów, które stanowi odrębne miasto na prawach powiatu. To jeden z największych powiatów ziemskich w Małopolsce zarówno pod względem powierzchni, jak i liczby mieszkańców. Obejmuje rozległy obszar od doliny Wisły na północy po Pogórze Ciężkowickie na południu. Powiat zajmuje około 1413 km² i liczy blisko 200 tysięcy mieszkańców.

Region wyróżnia się niezwykle dużą różnorodnością krajobrazową. W północnej części dominują równiny Kotliny Sandomierskiej, środkową przecinają doliny Dunajca i Białej Tarnowskiej, natomiast południe obejmują malownicze wzgórza Pogórza Ciężkowickiego.

Powiat Tarnowski jest jednym z najważniejszych obszarów rolniczych Małopolski, ale jednocześnie posiada bardzo duży potencjał turystyczny związany z Ciężkowicami, Zakliczynem, doliną Dunajca oraz licznymi zabytkami i rezerwatami przyrody.

Powiat w liczbach

Powiat obejmuje 16 gmin, w tym miasta: Ciężkowice, Radłów, Ryglice, Tuchów, Wojnicz, Zakliczyn i Żabno.

Przyroda i krajobraz

Powiat Tarnowski należy do najbardziej zróżnicowanych krajobrazowo regionów Małopolski.

W jego granicach znajdują się:

• Pogórze Ciężkowickie,

• Pogórze Rożnowskie,

• Kotlina Sandomierska,

• dolina Dunajca,

• dolina Białej Tarnowskiej.

Południowa część powiatu zachwyca mozaiką wzgórz, lasów i dolin. Szczególnie atrakcyjne są okolice Ciężkowic, gdzie występują charakterystyczne formacje skalne oraz rozległe panoramy Karpat.

Północ regionu ma charakter bardziej rolniczy, z rozległymi terenami uprawnymi oraz cennymi obszarami nadrzecznymi.

Wody i retencja

Wody powierzchniowe stanowią jeden z największych zasobów powiatu.

Najważniejsze rzeki to:

• Dunajec,

• Biała Tarnowska,

• Breń,

• Kisielina,

• Wątok.

Dunajec – kręgosłup wodny regionu

Dunajec przepływa przez centralną część powiatu i od wieków stanowi główną oś osadniczą oraz gospodarczą regionu.

Jego dolina pełni funkcje:

• retencyjne,

• przeciwpowodziowe,

• przyrodnicze,

• turystyczne.

Biała Tarnowska – jedna z najcenniejszych rzek Karpat

Biała Tarnowska jest jedną z ostatnich dużych rzek karpackich zachowujących w wielu miejscach naturalny charakter. Dolina rzeki objęta jest ochroną Natura 2000 i stanowi ważny korytarz ekologiczny.

W obliczu zmian klimatycznych coraz większego znaczenia nabierają działania związane z:

• ochroną terenów zalewowych,

• rozwojem małej retencji,

• renaturyzacją cieków,

• odbudową mokradeł.

Rolnictwo i gospodarka lokalna

Powiat Tarnowski należy do najważniejszych regionów rolniczych Małopolski.

Dominują:

• uprawy zbóż,

• kukurydza,

• warzywa,

• sadownictwo,

• hodowla bydła,

• produkcja mleka.

Duże znaczenie mają również:

• przetwórstwo spożywcze,

• przemysł drzewny,

• usługi,

• handel,

• logistyka.

Polski biegun ciepła

Region tarnowski należy do najcieplejszych obszarów Polski. Sprzyja to rozwojowi sadownictwa, warzywnictwa oraz coraz liczniejszych winnic. Okolice Zakliczyna, Wojnicza i Tuchowa stają się jednym z najciekawszych obszarów enoturystycznych w Małopolsce.

Wierzchosławice i dziedzictwo Wincentego Witosa

Wierzchosławice są historycznie związane z Wincentym Witosem, trzykrotnym premierem Polski i jednym z najważniejszych polityków ruchu ludowego. To ważny element tożsamości regionu.

Winnice Pogórza i Doliny Dunajca

Jedną z najszybciej rozwijających się specjalizacji regionu jest winiarstwo.

Łagodne stoki Pogórza Ciężkowickiego, korzystny klimat oraz długie okresy nasłonecznienia sprawiają, że powiat tarnowski staje się jednym z najważniejszych ośrodków odradzającego się polskiego winiarstwa.

Powstają tutaj:

• rodzinne winnice,

• gospodarstwa enoturystyczne,

• lokalne marki win,

• wydarzenia promujące kulturę winiarską regionu.

W perspektywie najbliższych lat może to być jedna z najważniejszych gałęzi turystyki lokalnej.

Lasy i środowisko

Lasy zajmują około jednej trzeciej powierzchni powiatu.

Największe kompleksy leśne znajdują się:

• na Pogórzu Ciężkowickim,

• w paśmie Brzanki,

• w dolinie Białej,

• w południowych gminach powiatu.

Dominują:

• buk,

• jodła,

• sosna,

• dąb,

• grab.

Lasy pełnią ważną funkcję retencyjną oraz chronią gleby przed erozją na terenach pagórkowatych.

Zwierzęta i bioróżnorodność

Powiat Tarnowski posiada dużą różnorodność siedlisk przyrodniczych.

Występują tutaj:

• jelenie,

• sarny,

• dziki,

• lisy,

• borsuki,

• bobry.

W dolinach rzecznych można obserwować:

• bociana czarnego,

• zimorodka,

• czaplę siwą,

• myszołowa,

• błotniaki.

Szczególne znaczenie mają:

• obszary Natura 2000 w dolinie Białej Tarnowskiej,

• kompleksy leśne Pogórza Ciężkowickiego,

• dolina Dunajca,

• liczne korytarze ekologiczne łączące Karpaty z Kotliną Sandomierską.

Zabytki i dziedzictwo kulturowe

Powiat Tarnowski posiada wyjątkowo bogate dziedzictwo historyczne.

Najważniejsze zabytki obejmują:

• Zamek w Melsztynie,

• zabytkowy układ urbanistyczny Zakliczyna,

• klasztor Redemptorystów w Tuchowie,

• drewniane kościoły Pogórza,

• pałace i dwory ziemiańskie,

• zabytki Wojnicza i Ciężkowic.

Ciężkowice i Skamieniałe Miasto

Najbardziej rozpoznawalną atrakcją regionu jest rezerwat Skamieniałe Miasto.

Monumentalne piaskowcowe skały tworzą jeden z najbardziej niezwykłych krajobrazów geologicznych w Polsce i od lat przyciągają turystów z całego kraju.

Melsztyn

Ruiny zamku w Melsztynie górujące nad doliną Dunajca należą do najbardziej malowniczych średniowiecznych obiektów obronnych Małopolski.

Turystyka i rekreacja

Powiat Tarnowski posiada coraz większe znaczenie turystyczne.

Najważniejsze atrakcje to:

• Skamieniałe Miasto w Ciężkowicach,

• Zamek w Melsztynie,

• Tuchów,

• Zakliczyn,

• dolina Dunajca,

• dolina Białej Tarnowskiej,

• liczne szlaki rowerowe,

• trasy kajakowe.

Duży potencjał posiada również:

• turystyka winiarska,

• agroturystyka,

• turystyka przyrodnicza,

• turystyka religijna.

Zielona infrastruktura i środowisko

Powiat Tarnowski posiada bardzo dobre warunki do rozwoju nowoczesnej zielonej infrastruktury.

Najważniejsze kierunki działań obejmują:

• ochronę doliny Dunajca,

• ochronę Białej Tarnowskiej,

• rozwój retencji krajobrazowej,

• zwiększanie powierzchni zadrzewień śródpolnych,

• ochronę gleb przed erozją,

• rozwój energetyki odnawialnej,

• wspieranie naturalnych korytarzy ekologicznych.

Szczególnie ważna jest ochrona zasobów wodnych i zachowanie naturalnego charakteru karpackich rzek.

Potencjał rozwojowy

Powiat Tarnowski należy do najbardziej wszechstronnych rozwojowo regionów Małopolski.

Najważniejsze atuty regionu to:

• dolina Dunajca,

• Biała Tarnowska,

• Pogórze Ciężkowickie,

• rozwijające się winiarstwo,

• żyzne tereny rolnicze,

• bogate dziedzictwo kulturowe,

• atrakcyjne krajobrazy.

W przyszłości szczególnego znaczenia nabierać będą inwestycje związane z gospodarką wodną, rozwojem enoturystyki, odnawialnymi źródłami energii oraz ochroną cennych krajobrazów Pogórza. Powiat Tarnowski ma potencjał, by stać się jednym z liderów zielonej transformacji obszarów wiejskich w południowej Polsce.