Powiat Białobrzeski

Charakterystyka Powiatu Białobrzeskiego

Powiat Białobrzeski położony jest w południowej części województwa mazowieckiego, pomiędzy Warszawą a Radomiem. Stanowi ważny element historycznego regionu Mazowsza, a jednocześnie należy do obszarów o wyraźnie rolniczym charakterze. Powiat zajmuje powierzchnię około 639 km² i liczy blisko 34 tysiące mieszkańców. Siedzibą władz są Białobrzegi, położone nad Pilicą.

Region wyróżnia się dużym udziałem terenów rolniczych, sadowniczych oraz rozległych kompleksów leśnych. Szczególną rolę odgrywa tutaj dolina Pilicy – jednej z najpiękniejszych i najbardziej naturalnych dużych rzek Polski. To właśnie ona kształtuje krajobraz, środowisko oraz potencjał turystyczny powiatu.

Powiat Białobrzeski pozostaje obszarem stosunkowo słabo zurbanizowanym, dzięki czemu zachował wiele walorów przyrodniczych. W ostatnich latach coraz większego znaczenia nabierają zagadnienia związane z ochroną zasobów wodnych, retencją krajobrazową oraz rozwojem zrównoważonego rolnictwa.

Powiat w liczbach

Przyroda i krajobraz

Powiat Białobrzeski położony jest w obrębie Równiny Radomskiej i Doliny Pilicy.

Krajobraz regionu tworzą:

• szeroka dolina Pilicy,

• piaszczyste równiny Mazowsza,

• kompleksy leśne,

• tereny sadownicze,

• pola uprawne,

• starorzecza i tereny podmokłe.

Największym bogactwem krajobrazowym jest dolina Pilicy, która zachowała wiele naturalnych cech charakterystycznych dla dużych nizinnych rzek. Liczne zakola, wyspy rzeczne, łachy piasku oraz nadrzeczne lasy tworzą jedne z najcenniejszych krajobrazów przyrodniczych południowego Mazowsza.

W wielu miejscach region zachował spokojny, rolniczy charakter typowy dla historycznego Mazowsza.

Wody i retencja

Najważniejszym elementem środowiska przyrodniczego powiatu jest Pilica.

Przez teren powiatu przepływają:

• Pilica,

• Radomka,

• Tymianka,

• liczne rowy melioracyjne i niewielkie cieki.

Pilica – jedna z najcenniejszych rzek Polski

Pilica należy do najdłuższych dopływów Wisły i jest jednocześnie jedną z najlepiej zachowanych dużych rzek nizinnych w kraju.

Dolina rzeki pełni funkcje:

• retencyjne,

• przeciwpowodziowe,

• przyrodnicze,

• turystyczne,

• krajobrazowe.

Naturalne tereny zalewowe pozwalają ograniczać skutki wezbrań i magazynować wodę w okresach wilgotnych.

Wyzwania związane z gospodarką wodną

Podobnie jak wiele regionów centralnej Polski, powiat coraz częściej doświadcza skutków suszy.

Kluczowe znaczenie mają:

• mała retencja,

• odbudowa mokradeł,

• ochrona starorzeczy,

• zwiększanie retencji krajobrazowej,

• rozwój zadrzewień śródpolnych.

Rolnictwo i gospodarka lokalna

Rolnictwo pozostaje podstawą lokalnej gospodarki.

Dominują:

• uprawy zbóż,

• kukurydza,

• warzywnictwo,

• sadownictwo,

• produkcja owoców miękkich,

• hodowla bydła.

Sadownictwo doliny Pilicy

Powiat Białobrzeski znajduje się w sąsiedztwie jednego z największych zagłębi sadowniczych Europy – rejonu grójecko-wareckiego.

W wielu gminach rozwija się produkcja:

• jabłek,

• wiśni,

• śliwek,

• gruszek.

Sadownictwo stanowi ważne źródło dochodów mieszkańców i wpływa na charakter krajobrazu.

Położenie przy trasie S7

Dużym atutem rozwojowym jest przebieg drogi ekspresowej S7 łączącej Warszawę z Krakowem.

Dzięki temu rozwijają się:

• logistyka,

• handel,

• usługi transportowe,

• lokalna przedsiębiorczość.

Lasy i środowisko

Lasy zajmują około jednej trzeciej powierzchni powiatu.

Największe kompleksy leśne występują:

• w dolinie Pilicy,

• w północnej części powiatu,

• na terenach piaszczystych równin.

Dominują:

• sosna,

• dąb,

• brzoza,

• olsza,

• grab.

Lasy pełnią niezwykle ważną funkcję ochrony zasobów wodnych oraz przeciwdziałania skutkom suszy.

Zwierzęta i bioróżnorodność

Dolina Pilicy należy do najcenniejszych przyrodniczo obszarów Mazowsza.

Występują tutaj:

• bobry,

• wydry,

• jelenie,

• sarny,

• łosie,

• lisy.

Szczególnie bogaty jest świat ptaków.

Można obserwować:

• bielika,

• zimorodka,

• rybitwy rzeczne,

• czaplę siwą,

• bociana czarnego,

• derkacza.

Znaczna część doliny Pilicy objęta jest ochroną w ramach sieci Natura 2000.

Zabytki i dziedzictwo kulturowe

Powiat Białobrzeski posiada bogatą historię związaną z Mazowszem i doliną Pilicy.

Najważniejsze zabytki obejmują:

• kościół św. Trójcy w Białobrzegach,

• historyczne centrum Białobrzegów,

• zespoły dworskie i pałacowe,

• zabytkowe kapliczki przydrożne,

• dawne układy ruralistyczne mazowieckich wsi.

Białobrzegi nad Pilicą

Miasto rozwijało się jako lokalny ośrodek handlowy i przeprawowy nad Pilicą. Przez wieki korzystało z położenia na szlakach komunikacyjnych łączących Mazowsze z Małopolską.

Dziedzictwo mazowieckiej wsi

Znaczną część kulturowego krajobrazu regionu tworzą tradycyjne wsie, przydrożne kapliczki oraz zabytki związane z dawnym rolniczym charakterem Mazowsza.

Turystyka i rekreacja

Powiat Białobrzeski posiada coraz większy potencjał turystyczny.

Największe atrakcje obejmują:

• dolinę Pilicy,

• szlaki kajakowe,

• ścieżki rowerowe,

• tereny leśne,

• starorzecza,

• miejsca wędkarskie,

• lokalne zabytki.

Szczególnie popularna jest turystyka aktywna:

• kajakarstwo,

• rowerowe wycieczki krajoznawcze,

• obserwacja ptaków,

• wędkarstwo.

Zielona infrastruktura i środowisko

Powiat Białobrzeski posiada bardzo dobre warunki do rozwoju błękitno-zielonej infrastruktury.

Najważniejsze kierunki działań obejmują:

• ochronę doliny Pilicy,

• rozwój małej retencji,

• odbudowę mokradeł,

• zwiększanie liczby zadrzewień śródpolnych,

• ochronę starorzeczy,

• rozwój odnawialnych źródeł energii,

• ochronę korytarzy ekologicznych.

Dolina Pilicy stanowi naturalny szkielet ekologiczny całego regionu i może być fundamentem dalszego zrównoważonego rozwoju.

Potencjał rozwojowy

Powiat Białobrzeski posiada duży potencjał związany z rolnictwem, gospodarką wodną oraz turystyką przyrodniczą.

Najważniejsze atuty regionu to:

• dolina Pilicy,

• rozwinięte sadownictwo,

• korzystne położenie przy trasie S7,

• wysoka wartość przyrodnicza,

• duże zasoby terenów rolnych,

• stosunkowo wysoka lesistość,

• spokojny charakter krajobrazu.

W najbliższych latach szczególnego znaczenia nabierać będą inwestycje związane z ochroną zasobów wodnych, rozwojem sadownictwa, turystyki przyrodniczej oraz zwiększaniem odporności regionu na skutki zmian klimatu. Powiat Białobrzeski ma potencjał, aby stać się jednym z liderów zrównoważonego rozwoju terenów wiejskich południowego Mazowsza.