Powiat Lipski

Charakterystyka Powiatu Lipskiego

Powiat Lipski położony jest w południowej części województwa mazowieckiego, przy granicy z województwami świętokrzyskim i lubelskim. Jest jednym z najbardziej rolniczych i sadowniczych regionów południowego Mazowsza, a jednocześnie obszarem o wyjątkowo cennych walorach przyrodniczych związanych z doliną Wisły. Powiat zajmuje powierzchnię około 747 km² i liczy około 33–35 tysięcy mieszkańców. Jego siedzibą jest Lipsko.

Region stanowi pomost pomiędzy Mazowszem a Małopolską. Przez stulecia rozwijał się dzięki rolnictwu, handlowi oraz położeniu w pobliżu Wisły, która była jednym z najważniejszych szlaków transportowych dawnej Rzeczypospolitej.

Dziś Powiat Lipski wyróżnia się rozwiniętym sadownictwem, dużym udziałem terenów rolniczych oraz cennymi ekosystemami doliny Wisły. To również jeden z tych regionów, gdzie gospodarka wodna i adaptacja do zmian klimatu będą miały kluczowe znaczenie dla dalszego rozwoju.

Powiat w liczbach

Powiat tworzą gminy: Lipsko, Chotcza, Ciepielów, Rzeczniów, Sienno oraz Solec nad Wisłą.

Przyroda i krajobraz

Powiat Lipski leży na pograniczu Równiny Radomskiej, Małopolskiego Przełomu Wisły oraz Przedgórza Iłżeckiego.

Krajobraz regionu tworzą:

• szeroka dolina Wisły,

• lessowe wzgórza południowego Mazowsza,

• pola uprawne,

• sady owocowe,

• doliny niewielkich rzek,

• kompleksy leśne.

Najbardziej charakterystycznym elementem krajobrazu jest dolina Wisły, która zachowała wiele naturalnych cech dużej rzeki nizinnej. Występują tutaj rozległe tereny zalewowe, starorzecza oraz piaszczyste wyspy rzeczne.

Południowa część powiatu jest bardziej pagórkowata i posiada cechy krajobrazu przejściowego pomiędzy Mazowszem a Wyżyną Kielecką.

Wody i retencja

Najważniejszą rzeką regionu jest Wisła, stanowiąca wschodnią granicę powiatu.

Istotną rolę odgrywają również:

• Krępianka,

• Iłżanka,

• Chotcza,

• liczne rowy melioracyjne,

• starorzecza Wisły.

Wisła – największy zasób przyrodniczy regionu

Dolina Wisły należy do najcenniejszych obszarów przyrodniczych w centralnej Polsce.

Pełni funkcje:

• retencyjne,

• przeciwpowodziowe,

• ekologiczne,

• krajobrazowe,

• turystyczne.

Naturalne tereny zalewowe pomagają ograniczać skutki suszy i magazynować wodę podczas okresów intensywnych opadów.

Woda dla sadów i rolnictwa

Powiat Lipski, podobnie jak sąsiedni Powiat Grójecki, coraz silniej odczuwa skutki zmian klimatu.

Rosnące znaczenie mają:

• mała retencja,

• zbiorniki wodne dla sadownictwa,

• zatrzymywanie wody w glebie,

• ochrona mokradeł,

• zadrzewienia śródpolne.

Rolnictwo i gospodarka lokalna

Rolnictwo pozostaje podstawą lokalnej gospodarki.

Dominują:

• uprawy zbóż,

• kukurydza,

• rzepak,

• warzywa,

• sadownictwo,

• produkcja owoców miękkich.

Sadownictwo nad Wisłą

Powiat Lipski należy do ważnych ośrodków produkcji owoców w Polsce.

W wielu gminach rozwija się produkcja:

• jabłek,

• wiśni,

• śliwek,

• porzeczek,

• malin.

Warunki glebowe i klimatyczne sprzyjają rozwojowi sadów, które są jednym z najważniejszych elementów lokalnej gospodarki.

Przetwórstwo rolno-spożywcze

Wokół rolnictwa rozwijają się:

• chłodnie owoców,

• zakłady przetwórcze,

• firmy logistyczne,

• handel produktami rolnymi.

Dla wielu mieszkańców są to najważniejsze źródła zatrudnienia.

Solec nad Wisłą – historyczna brama Małopolski

Jednym z najcenniejszych miejsc regionu jest Solec nad Wisłą.

Przez stulecia był ważnym ośrodkiem handlowym i rzecznym związanym z transportem zboża oraz innych produktów Wisłą do Gdańska.

Dziś zachowany układ urbanistyczny oraz liczne zabytki przypominają o czasach, gdy miejscowość należała do najważniejszych miast tej części kraju.

Lasy i środowisko

Lasy zajmują około jednej czwartej powierzchni powiatu.

Największe kompleksy występują:

• w zachodniej części regionu,

• w dolinie Wisły,

• w okolicach Ciepielowa i Rzeczniowa.

Dominują:

• sosna,

• dąb,

• brzoza,

• olsza,

• grab.

Lasy pełnią ważne funkcje:

• retencyjne,

• przeciwerozyjne,

• klimatyczne,

• rekreacyjne.

Ich znaczenie wzrasta wraz z postępującymi zmianami klimatu i coraz częstszymi okresami suszy.

Zwierzęta i bioróżnorodność

Dolina Wisły należy do najważniejszych ostoi przyrodniczych regionu.

Występują tutaj:

• bobry,

• wydry,

• jelenie,

• sarny,

• dziki,

• lisy.

Szczególnie bogaty jest świat ptaków.

Można obserwować:

• bielika,

• rybitwę białoczelną,

• rybitwę rzeczną,

• mewę siwą,

• zimorodka,

• bociana czarnego.

Znaczna część doliny Wisły objęta jest ochroną w ramach sieci Natura 2000.

Zabytki i dziedzictwo kulturowe

Powiat Lipski posiada bogatą historię związaną zarówno z Mazowszem, jak i Małopolską.

Najważniejsze zabytki obejmują:

• historyczny układ Solca nad Wisłą,

• kościół parafialny w Solcu nad Wisłą,

• zabytki Lipska,

• zespoły dworskie regionu,

• historyczne kościoły i kapliczki.

Solec nad Wisłą

To najcenniejszy historycznie ośrodek regionu. Zachowany średniowieczny układ miasta oraz zabytki sakralne przypominają o jego znaczeniu w czasach Jagiellonów.

Lipsko

Miasto od wieków pełniło funkcję lokalnego centrum handlowego i administracyjnego dla okolicznych terenów rolniczych.

Turystyka i rekreacja

Powiat posiada rosnący potencjał turystyczny.

Największe atrakcje obejmują:

• dolinę Wisły,

• Solec nad Wisłą,

• trasy rowerowe,

• tereny sadownicze,

• szlaki przyrodnicze,

• obszary Natura 2000.

Coraz większą popularność zdobywają:

• turystyka rowerowa,

• kajakarstwo,

• obserwacja ptaków,

• turystyka historyczna,

• wypoczynek na terenach wiejskich.

Zielona infrastruktura i środowisko

Powiat Lipski posiada duży potencjał rozwoju błękitno-zielonej infrastruktury.

Najważniejsze kierunki działań obejmują:

• ochronę doliny Wisły,

• rozwój małej retencji,

• zwiększanie retencji na terenach sadowniczych,

• ochronę mokradeł,

• rozwój zadrzewień śródpolnych,

• ochronę gleb przed erozją,

• rozwój odnawialnych źródeł energii.

Ze względu na rolniczy charakter regionu odpowiednie gospodarowanie wodą może stać się jednym z najważniejszych czynników rozwoju gospodarczego.

Potencjał rozwojowy

Powiat Lipski posiada znaczący potencjał związany z rolnictwem, sadownictwem oraz zasobami przyrodniczymi.

Najważniejsze atuty regionu to:

• dolina Wisły,

• rozwinięte sadownictwo,

• duże zasoby gruntów rolnych,

• bogate dziedzictwo Solca nad Wisłą,

• obszary Natura 2000,

• stosunkowo niewielka presja urbanizacyjna,

• wysoka jakość krajobrazu.

W przyszłości szczególnego znaczenia nabierać będą inwestycje związane z gospodarką wodną, ochroną zasobów przyrodniczych, rozwojem nowoczesnego sadownictwa oraz turystyki przyrodniczej. Powiat Lipski ma potencjał, aby stać się jednym z liderów zrównoważonego rozwoju południowego Mazowsza.