Powiat Przasnyski

Charakterystyka Powiatu Przasnyskiego

Powiat Przasnyski położony jest w północnej części województwa mazowieckiego, na pograniczu Mazowsza, Kurpiowszczyzny i południowych krańców Mazur. To region o wyjątkowo dużym udziale lasów, bogatych tradycjach historycznych oraz krajobrazie przejściowym pomiędzy rolniczym Mazowszem a rozległymi borami północno-wschodniej Polski. Powiat zajmuje powierzchnię około 1219 km² i liczy niespełna 50 tysięcy mieszkańców. Jego siedzibą jest Przasnysz. Powiat często określany jest mianem „Bramy na Mazury”, ponieważ stanowi naturalne przejście pomiędzy centralną Polską a krainą wielkich jezior.

Region wyróżnia się stosunkowo wysoką lesistością, dużym udziałem terenów naturalnych oraz niewielkim stopniem urbanizacji. Dzięki temu zachował wiele walorów przyrodniczych, które w innych częściach Mazowsza zostały już częściowo utracone.

Powiat w liczbach

W skład powiatu wchodzą miasta Przasnysz i Chorzele oraz gminy Czernice Borowe, Jednorożec, Krasne, Krzynowłoga Mała i Przasnysz.

Przyroda i krajobraz

Powiat Przasnyski leży na pograniczu Niziny Północnomazowieckiej i obszarów związanych z dawną Puszczą Kurpiowską.

Krajobraz regionu tworzą:

• rozległe bory sosnowe,

• doliny rzeczne,

• tereny rolnicze,

• wydmy śródlądowe,

• torfowiska,

• podmokłe łąki,

• niewielkie wzgórza polodowcowe.

Najbardziej charakterystycznym elementem krajobrazu są rozległe kompleksy leśne w północnej części powiatu, szczególnie w rejonie Chorzel i Jednorożca. To właśnie tutaj zaczynają się wielkie obszary leśne ciągnące się w kierunku Mazur i Kurpiowszczyzny.

Wody i retencja

Powiat znajduje się w zlewni Narwi i odgrywa ważną rolę w gospodarce wodnej północnego Mazowsza.

Najważniejsze rzeki to:

• Orzyc,

• Węgierka,

• Omulew,

• Płodownica,

• liczne cieki melioracyjne.

Orzyc – najważniejsza rzeka regionu

Orzyc przepływa przez znaczną część powiatu i stanowi jeden z ważniejszych dopływów Narwi. Jego dolina zachowała miejscami naturalny charakter i pełni funkcję korytarza ekologicznego.

Omulew i północne tereny leśne

Północno-wschodnia część powiatu związana jest z dorzeczem Omulwi, jednej z najcenniejszych przyrodniczo rzek Kurpiowszczyzny. Obszary te odgrywają ważną rolę retencyjną i wspierają zachowanie bioróżnorodności.

Wyzwania związane z wodą

Podobnie jak wiele regionów północnego Mazowsza, powiat doświadcza skutków:

• suszy rolniczej,

• obniżania poziomu wód gruntowych,

• szybkiego odpływu wód opadowych.

Coraz większego znaczenia nabierają działania związane z małą retencją oraz ochroną mokradeł.

Rolnictwo i gospodarka lokalna

Powiat posiada gospodarkę opartą przede wszystkim na rolnictwie, leśnictwie oraz lokalnej przedsiębiorczości.

Dominujące kierunki produkcji rolnej obejmują:

• zboża,

• kukurydzę,

• ziemniaki,

• produkcję pasz,

• hodowlę bydła mlecznego,

• hodowlę trzody chlewnej.

Przasnysz – centrum gospodarcze regionu

Przasnysz jest najważniejszym ośrodkiem przemysłowym i usługowym powiatu. Rozwijają się tutaj:

• firmy produkcyjne,

• logistyka,

• handel,

• usługi dla rolnictwa,

• sektor budowlany.

Potencjał leśny

Znaczne zasoby leśne sprawiają, że ważną rolę odgrywają również branże związane z gospodarką leśną, przetwórstwem drewna oraz produkcją biomasy.

Jednorożec i Kurpiowskie Pogranicze

Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów tożsamości regionu jest jego związek z Kurpiowszczyzną.

Szczególnie gmina Jednorożec zachowała wiele elementów dawnej kultury puszczańskiej. W krajobrazie nadal widoczne są tradycje związane z osadnictwem leśnym, bartnictwem oraz gospodarką opartą na zasobach puszczy.

Powiat stanowi ważne ogniwo pomiędzy klasycznym Mazowszem a kulturą kurpiowską rozwijającą się dalej na wschód i północ.

Lasy i środowisko

Lesistość powiatu wynosi około 30–31%, co jest wynikiem wyższym od średniej krajowej i znacznie wyższym od średniej dla województwa mazowieckiego. Lasy zajmują ponad 36 tys. hektarów powierzchni.

Największe kompleksy leśne znajdują się:

• w gminie Chorzele,

• w gminie Jednorożec,

• w północnej części gminy Krzynowłoga Mała,

• na terenach nadleśnictw Przasnysz i Parciaki.

Dominują:

• sosna,

• brzoza,

• dąb,

• olsza,

• świerk.

Lasy pełnią niezwykle ważne funkcje:

• retencyjne,

• klimatyczne,

• przyrodnicze,

• gospodarcze.

Zwierzęta i bioróżnorodność

Duże kompleksy leśne oraz stosunkowo niewielka presja urbanizacyjna sprzyjają zachowaniu bogatej fauny.

Występują tutaj:

• łosie,

• jelenie,

• sarny,

• dziki,

• lisy,

• bobry,

• wydry.

W dolinach rzecznych i na terenach podmokłych spotkać można:

• żurawie,

• bociany czarne,

• bieliki,

• zimorodki,

• błotniaki stawowe.

Powiat stanowi ważny element korytarza ekologicznego łączącego Mazowsze z obszarami Mazur i Kurpiowszczyzny.

Zabytki i dziedzictwo kulturowe

Historia regionu sięga średniowiecza, a Przasnysz przez stulecia należał do najważniejszych miast północnego Mazowsza.

Najważniejsze zabytki obejmują:

• historyczne centrum Przasnysza,

• zespół klasztorny bernardynów,

• kościół św. Wojciecha w Przasnyszu,

• zabytkowy rynek miejski,

• historyczne Chorzele,

• dwory i kościoły regionu.

Przasnysz

Miasto było ważnym ośrodkiem handlowym na szlakach prowadzących z Mazowsza do Prus. Zachowało cenny układ urbanistyczny oraz liczne zabytki sakralne. Miasto położone jest nad rzeką Węgierką.

Chorzele

Północna brama powiatu, historycznie związana z handlem i kontaktami pomiędzy Mazowszem a Mazurami.

Turystyka i rekreacja

Powiat Przasnyski posiada coraz większy potencjał turystyki przyrodniczej.

Najważniejsze atrakcje obejmują:

• kompleksy leśne Chorzel i Jednorożca,

• dolinę Orzyca,

• Przasnysz,

• Chorzele,

• szlaki rowerowe,

• tereny rekreacyjne w lasach kurpiowskich.

Popularne formy aktywności:

• turystyka rowerowa,

• grzybobranie,

• obserwacja ptaków,

• wędkarstwo,

• agroturystyka.

Zielona infrastruktura i środowisko

Powiat Przasnyski posiada bardzo duży potencjał rozwoju błękitno-zielonej infrastruktury.

Najważniejsze kierunki działań obejmują:

• ochronę doliny Orzyca,

• rozwój małej retencji,

• ochronę mokradeł,

• zwiększanie lesistości,

• rozwój odnawialnych źródeł energii,

• ochronę gleb rolniczych,

• zachowanie korytarzy ekologicznych.

Szczególne znaczenie ma wykorzystanie dużych zasobów leśnych jako naturalnego narzędzia adaptacji do zmian klimatu.

Potencjał rozwojowy

Powiat Przasnyski posiada wiele atutów rozwojowych związanych zarówno z gospodarką, jak i środowiskiem.

Najważniejsze z nich to:

• wysoka lesistość,

• położenie na pograniczu Mazowsza i Kurpiowszczyzny,

• duże zasoby przyrodnicze,

• rozwinięte rolnictwo,

• potencjał gospodarki leśnej,

• bliskość tras prowadzących na Mazury,

• stosunkowo wysoka jakość środowiska.

W najbliższych latach coraz większą rolę mogą odgrywać inwestycje związane z odnawialnymi źródłami energii, gospodarką wodną, przetwórstwem rolno-spożywczym oraz rozwojem turystyki przyrodniczej. Powiat Przasnyski ma wszelkie predyspozycje, aby stać się jednym z liderów zrównoważonego rozwoju północnego Mazowsza.