Powiat Żuromiński

Charakterystyka Powiatu Żuromińskiego

Powiat Żuromiński położony jest w północno-zachodniej części województwa mazowieckiego, na pograniczu Mazowsza, Ziemi Dobrzyńskiej oraz Pojezierza Brodnickiego. To region o wyraźnie rolniczym charakterze, który jednocześnie posiada cenne walory przyrodnicze związane z doliną rzeki Wkry, rozległymi terenami łąkowymi oraz sąsiedztwem Górznieńsko-Lidzbarskiego Parku Krajobrazowego. Powiat zajmuje powierzchnię około 805 km² i liczy około 38–40 tysięcy mieszkańców. Jego siedzibą jest Żuromin – lokalne centrum administracyjne, gospodarcze i usługowe regionu.

Przez wiele lat był to jeden z najbardziej rolniczych powiatów północnego Mazowsza. Dziś nadal dominują tutaj gospodarstwa rolne, jednak coraz większego znaczenia nabierają przetwórstwo rolno-spożywcze, produkcja drobiarska oraz rozwój turystyki związanej z przyrodą i wypoczynkiem na terenach wiejskich. Charakterystyczną cechą regionu jest stosunkowo niewielka urbanizacja oraz duża ilość otwartej przestrzeni, która sprzyja zachowaniu walorów krajobrazowych.

W kontekście Zielopolis Powiat Żuromiński posiada duży potencjał rozwoju oparty na gospodarce wodnej, ochronie doliny Wkry, rozwoju odnawialnych źródeł energii oraz nowoczesnym rolnictwie wykorzystującym rozwiązania przyjazne środowisku.

Powiat w liczbach

Powiat tworzą gminy: Żuromin, Bieżuń, Lubowidz, Lutocin, Kuczbork-Osada oraz Siemiątkowo.

Przyroda i krajobraz

Powiat Żuromiński leży na obszarze młodoglacjalnym, którego krajobraz został ukształtowany przez ostatnie zlodowacenia.

Najważniejsze elementy krajobrazu obejmują:

• faliste wysoczyzny morenowe,

• dolinę Wkry,

• rozległe pola uprawne,

• łąki i pastwiska,

• niewielkie kompleksy leśne,

• tereny podmokłe.

Północno-zachodnia część powiatu posiada szczególne walory krajobrazowe dzięki sąsiedztwu Górznieńsko-Lidzbarskiego Parku Krajobrazowego, którego fragment znajduje się na terenie gminy Lubowidz.

Krajobraz regionu jest spokojny i harmonijny. Nie występują tu duże miasta ani znaczące obszary przemysłowe, dzięki czemu zachowały się liczne elementy tradycyjnego krajobrazu rolniczego północnego Mazowsza.

Wody i retencja

Najważniejszym elementem systemu wodnego powiatu jest rzeka Wkra, przepływająca przez większość gmin regionu.

Najważniejsze cieki wodne obejmują:

• Wkrę,

• Mławkę,

• liczne dopływy i cieki melioracyjne,

• starorzecza i tereny podmokłe.

Wkra – największy skarb przyrodniczy regionu

Wkra należy do najbardziej malowniczych rzek północnego Mazowsza. W wielu miejscach zachowała naturalny charakter, meandrujące koryto oraz wysokie walory krajobrazowe. Dolina rzeki stanowi ważny korytarz ekologiczny oraz naturalny obszar retencji.

Tereny podmokłe

Na terenie powiatu znajdują się cenne obszary bagienne i torfowiskowe. Wśród projektowanych form ochrony wymieniane są między innymi Bagno Siemcichy oraz Bielawy Gołuskie.

Wyzwania wodne

Najważniejsze wyzwania obejmują:

• suszę rolniczą,

• utrzymanie poziomu wód gruntowych,

• ochronę terenów podmokłych,

• rozwój małej retencji.

Rolnictwo i gospodarka lokalna

Powiat Żuromiński należy do najważniejszych obszarów produkcji rolnej północnego Mazowsza.

Dominujące kierunki produkcji obejmują:

• zboża,

• kukurydzę,

• rzepak,

• produkcję pasz,

• hodowlę bydła,

• produkcję drobiu.

Zagłębie drobiarskie północnego Mazowsza

Jednym z najważniejszych wyróżników gospodarczych regionu jest rozwinięta produkcja drobiarska. Powiat należy do obszarów o dużej koncentracji ferm drobiu oraz przedsiębiorstw związanych z produkcją pasz i przetwórstwem rolno-spożywczym.

Żuromin jako centrum usługowe

Miasto Żuromin pełni funkcję głównego ośrodka obsługującego rolnictwo i lokalną przedsiębiorczość. Skupiają się tutaj instytucje publiczne, handel, usługi oraz przedsiębiorstwa związane z branżą spożywczą.

Wkra i krajobraz rolniczy – największe bogactwo regionu

Choć Powiat Żuromiński nie posiada spektakularnych gór czy wielkich jezior, jego siłą jest dobrze zachowany krajobraz rolniczy i przyrodniczy.

Największymi walorami regionu są:

• dolina Wkry,

• rozległe łąki,

• tereny bagienne,

• tradycyjne wsie,

• spokojny krajobraz północnego Mazowsza.

To właśnie takie obszary coraz częściej stają się atrakcyjne dla osób szukających kontaktu z naturą i odpoczynku od wielkomiejskiego tempa życia.

Lasy i środowisko

Lesistość powiatu jest niższa od średniej krajowej, jednak występuje kilka wartościowych kompleksów leśnych.

Największe obszary leśne znajdują się:

• w gminie Lubowidz,

• w północno-zachodniej części powiatu,

• w dolinie Wkry,

• w rejonie Siemiątkowa.

Dominują:

• sosna,

• brzoza,

• olsza,

• dąb.

Lasy pełnią ważne funkcje:

• retencyjne,

• krajobrazowe,

• ochronne,

• rekreacyjne.

Fragment Górznieńsko-Lidzbarskiego Parku Krajobrazowego stanowi najcenniejszy przyrodniczo obszar leśny regionu.

Zwierzęta i bioróżnorodność

Powiat zachował wiele siedlisk związanych z dolinami rzecznymi i terenami rolniczymi.

Występują tutaj:

• sarny,

• jelenie,

• dziki,

• lisy,

• bobry,

• wydry.

Szczególnie licznie występują:

• bociany białe,

• żurawie,

• błotniaki,

• czaple,

• ptaki związane z terenami podmokłymi.

Na terenie powiatu zinwentaryzowano ponad 120 gniazd bociana białego, co świadczy o wysokiej jakości środowiska przyrodniczego. Obserwowane są również stanowiska bobrów związane z dolinami rzecznymi.

Zabytki i dziedzictwo kulturowe

Historia regionu związana jest z Mazowszem oraz dawnymi szlakami handlowymi prowadzącymi ku Pomorzu i Prusom.

Najważniejsze zabytki obejmują:

• historyczny układ urbanistyczny Bieżunia,

• zabytkowe kościoły regionu,

• zespoły dworskie i parkowe,

• zabytkowe parki podworskie,

• tradycyjną zabudowę wiejską.

Bieżuń

Jednym z najciekawszych historycznie miejsc jest Bieżuń – niewielkie miasto o bogatej historii, związane między innymi z Andrzejem Zamoyskim. Zachowało ono kameralny charakter małego mazowieckiego miasteczka.

Dziedzictwo ziemiańskie

Na terenie powiatu znajduje się kilka zabytkowych parków podworskich, będących pozostałością dawnych majątków ziemskich.

Turystyka i rekreacja

Powiat posiada rosnący potencjał turystyczny oparty przede wszystkim na przyrodzie i spokojnym krajobrazie.

Najważniejsze atrakcje obejmują:

• dolinę Wkry,

• Bieżuń,

• Górznieńsko-Lidzbarski Park Krajobrazowy,

• tereny podmokłe i rezerwaty,

• szlaki rowerowe.

Popularne formy aktywności:

• kajakarstwo,

• turystyka rowerowa,

• obserwacja ptaków,

• fotografia przyrodnicza,

• wędkarstwo,

• agroturystyka.

Szczególnym zainteresowaniem cieszą się spływy Wkrą oraz wypoczynek na terenach wiejskich.

Zielona infrastruktura i środowisko

Powiat Żuromiński posiada bardzo dobre warunki do rozwoju rozwiązań związanych z ochroną zasobów wodnych i krajobrazu rolniczego.

Najważniejsze kierunki działań obejmują:

• ochronę doliny Wkry,

• rozwój małej retencji,

• zachowanie terenów bagiennych,

• ochronę gleb rolnych,

• rozwój odnawialnych źródeł energii,

• zwiększanie liczby zadrzewień śródpolnych,

• wspieranie rolnictwa przyjaznego środowisku.

Szczególnie ważne jest utrzymanie równowagi pomiędzy intensywną produkcją rolną a ochroną zasobów wodnych.

Potencjał rozwojowy

Powiat Żuromiński posiada wiele atutów, które mogą stać się podstawą dalszego rozwoju. Należą do nich zarówno silne rolnictwo, jak i stosunkowo dobrze zachowane środowisko przyrodnicze.

Najważniejsze mocne strony regionu to:

• rozwinięta produkcja rolna,

• sektor drobiarski,

• dolina Wkry,

• spokojny krajobraz wiejski,

• Górznieńsko-Lidzbarski Park Krajobrazowy,

• wysoka jakość środowiska,

• potencjał turystyki przyrodniczej.

W najbliższych latach szczególnego znaczenia będą nabierały inwestycje związane z gospodarką wodną, ochroną terenów podmokłych, nowoczesnym rolnictwem oraz rozwojem odnawialnych źródeł energii. Powiat Żuromiński ma szansę stać się przykładem zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich północnego Mazowsza, gdzie gospodarka opiera się na lokalnych zasobach przy jednoczesnym poszanowaniu przyrody i krajobrazu.