Powiat Zwoleński

Charakterystyka Powiatu Zwoleńskiego

Powiat Zwoleński położony jest w południowo-wschodniej części województwa mazowieckiego, pomiędzy Radomiem, Puławami i doliną Wisły. To jeden z najbardziej malowniczych powiatów południowego Mazowsza, gdzie krajobraz nizinny stopniowo przechodzi w obszary lessowych wzgórz i dolin charakterystycznych dla pogranicza Mazowsza i Małopolski. Powiat zajmuje powierzchnię około 571 km² i liczy niespełna 35 tysięcy mieszkańców. Jego siedzibą jest Zwoleń – miasto nierozerwalnie związane z postacią Jana Kochanowskiego, którego rodzinny Czarnolas znajduje się właśnie na terenie powiatu.

Region od wieków rozwijał się dzięki rolnictwu, sadownictwu i położeniu przy szlakach prowadzących ku Wiśle. Dziś wyróżnia się wysoką jakością środowiska, dużym udziałem terenów rolniczych oraz cennymi kompleksami leśnymi Puszczy Kozienickiej. To również jeden z najważniejszych obszarów sadowniczych południowego Mazowsza.

W kontekście Zielopolis Powiat Zwoleński jest interesującym przykładem regionu, w którym przyroda, gospodarka wodna, lasy i nowoczesne rolnictwo mogą tworzyć spójny model zrównoważonego rozwoju.

Powiat w liczbach

Powiat tworzą gminy: Zwoleń, Kazanów, Policzna, Przyłęk oraz Tczów.

Przyroda i krajobraz

Powiat Zwoleński położony jest na styku Równiny Radomskiej, Małopolskiego Przełomu Wisły oraz terenów związanych z Puszczą Kozienicką.

Najważniejsze elementy krajobrazu obejmują:

• doliny rzeczne,

• wzgórza lessowe,

• rozległe sady,

• pola uprawne,

• kompleksy leśne,

• terasy wiślane,

• śródpolne zadrzewienia.

Krajobraz regionu jest znacznie bardziej urozmaicony niż w wielu innych częściach Mazowsza. Szczególnie atrakcyjne są okolice doliny Wisły oraz południowe fragmenty powiatu, gdzie występują liczne wąwozy i pagórkowate tereny charakterystyczne dla pogranicza Wyżyny Lubelskiej.

Dużą rolę odgrywa również sąsiedztwo Puszczy Kozienickiej – jednego z największych kompleksów leśnych centralnej Polski.

Wody i retencja

Powiat znajduje się w zlewni Wisły i posiada stosunkowo dobrze rozwiniętą sieć cieków wodnych.

Najważniejsze rzeki obejmują:

• Zwoleńkę,

• Iłżankę,

• Krypiankę,

• Wisłę,

• liczne mniejsze dopływy i rowy melioracyjne.

Wisła – południowa granica regionu

Południowo-zachodnia część powiatu związana jest z doliną Wisły. Rzeka odgrywa ogromną rolę przyrodniczą, tworząc korytarz ekologiczny o znaczeniu krajowym i międzynarodowym.

Zwoleńka

To najważniejsza rzeka wewnątrz powiatu. Jej dolina stanowi ważny element lokalnego systemu przyrodniczego oraz naturalnej retencji.

Wyzwania wodne

Najważniejsze problemy obejmują:

• okresowe susze rolnicze,

• spadek poziomu wód gruntowych,

• potrzebę odbudowy małej retencji,

• ochronę terenów zalewowych Wisły.

Coraz większe znaczenie mają działania związane z zatrzymywaniem wody w krajobrazie rolniczym i leśnym.

Rolnictwo i gospodarka lokalna

Powiat Zwoleński posiada gospodarkę opartą przede wszystkim na rolnictwie, sadownictwie oraz lokalnej przedsiębiorczości.

Dominujące kierunki produkcji obejmują:

• zboża,

• kukurydzę,

• sadownictwo,

• uprawę truskawek,

• warzywnictwo,

• produkcję pasz.

Sadownictwo i owoce miękkie

Region należy do ważnych producentów owoców w południowej części Mazowsza. Szczególnie istotne znaczenie mają:

• jabłka,

• wiśnie,

• porzeczki,

• truskawki.

Liczne gospodarstwa specjalizują się w produkcji owoców deserowych oraz przemysłowych.

Lokalna przedsiębiorczość

W Zwoleniu i większych miejscowościach rozwijają się:

• handel,

• usługi,

• przetwórstwo spożywcze,

• firmy budowlane,

• przedsiębiorstwa obsługujące rolnictwo.

Czarnolas i Jan Kochanowski – symbol regionu

Najbardziej rozpoznawalnym miejscem Powiatu Zwoleńskiego jest Czarnolas – rodzinny majątek Jana Kochanowskiego.

To właśnie tutaj żył i tworzył najwybitniejszy poeta polskiego renesansu. Obecnie znajduje się tu Muzeum Jana Kochanowskiego oraz zabytkowy park będący jednym z najważniejszych miejsc związanych z polską kulturą i literaturą.

Czarnolas jest dla Powiatu Zwoleńskiego tym, czym Żelazowa Wola dla Powiatu Sochaczewskiego – miejscem o znaczeniu ogólnopolskim, przyciągającym turystów, miłośników historii i literatury.

Lasy i środowisko

Lesistość powiatu przekracza średnią dla wielu regionów Mazowsza.

Największe kompleksy leśne znajdują się:

• w północnej części powiatu,

• na obrzeżach Puszczy Kozienickiej,

• w dolinach rzecznych,

• w rejonie Policzny i Przyłęka.

Dominują:

• sosna,

• dąb,

• brzoza,

• grab,

• olsza.

Lasy pełnią ważne funkcje:

• retencyjne,

• klimatyczne,

• krajobrazowe,

• rekreacyjne.

Szczególnie cenne są fragmenty lasów związane z otuliną Kozienickiego Parku Krajobrazowego.

Zwierzęta i bioróżnorodność

Powiat zachował wiele cennych siedlisk związanych z lasami, dolinami rzecznymi i terenami rolniczymi.

Występują tutaj:

• jelenie,

• sarny,

• dziki,

• lisy,

• bobry,

• wydry.

W dolinach rzecznych i lasach spotkać można:

• bieliki,

• bociany czarne,

• żurawie,

• zimorodki,

• dzięcioły czarne,

• błotniaki stawowe.

Dolina Wisły oraz lasy Puszczy Kozienickiej tworzą ważne elementy regionalnej sieci ekologicznej.

Zabytki i dziedzictwo kulturowe

Powiat posiada bogate dziedzictwo historyczne i kulturowe.

Najważniejsze zabytki obejmują:

• Muzeum Jana Kochanowskiego w Czarnolesie,

• kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Zwoleniu,

• kryptę rodziny Kochanowskich,

• zabytkowe dwory i parki,

• historyczne układy wiejskie.

Zwoleń

Miasto od wieków pełniło funkcję lokalnego centrum handlowego i administracyjnego. Najcenniejszym zabytkiem jest kościół, w którym znajduje się kaplica Kochanowskich.

Dziedzictwo literackie

Niewiele polskich powiatów może poszczycić się tak silnym związkiem z jedną z najważniejszych postaci polskiej kultury.

Turystyka i rekreacja

Powiat posiada coraz większy potencjał turystyki przyrodniczej i kulturowej.

Najważniejsze atrakcje obejmują:

• Czarnolas,

• Muzeum Jana Kochanowskiego,

• dolinę Wisły,

• Kozienicki Park Krajobrazowy,

• szlaki rowerowe,

• kompleksy leśne.

Popularne formy aktywności:

• turystyka rowerowa,

• spacery przyrodnicze,

• kajakarstwo,

• obserwacja ptaków,

• agroturystyka,

• turystyka kulturowa.

Coraz większym zainteresowaniem cieszą się trasy prowadzące przez miejsca związane z Janem Kochanowskim.

Zielona infrastruktura i środowisko

Powiat Zwoleński posiada bardzo dobre warunki do rozwoju działań związanych z ochroną przyrody i gospodarką wodną.

Najważniejsze kierunki obejmują:

• ochronę doliny Wisły,

• rozwój małej retencji,

• ochronę zasobów Puszczy Kozienickiej,

• zwiększanie liczby zadrzewień śródpolnych,

• rozwój odnawialnych źródeł energii,

• wspieranie rolnictwa regeneratywnego,

• ochronę gleb lessowych przed erozją.

Dużą rolę mogą odegrać projekty łączące gospodarkę rolną z ochroną zasobów wodnych i różnorodności biologicznej.

Potencjał rozwojowy

Powiat Zwoleński posiada wiele atutów, które mogą stać się podstawą jego dalszego rozwoju. Łączy wysokiej jakości środowisko naturalne, tradycje rolnicze, dziedzictwo kulturowe oraz korzystne położenie pomiędzy Radomiem a Wisłą.

Najważniejsze mocne strony regionu to:

• Czarnolas i dziedzictwo Jana Kochanowskiego,

• sadownictwo i produkcja owoców,

• dolina Wisły,

• sąsiedztwo Puszczy Kozienickiej,

• wysoka jakość środowiska,

• potencjał turystyki kulturowej,

• rozwijające się gospodarstwa specjalistyczne.

W najbliższych latach coraz większego znaczenia będą nabierały inwestycje związane z retencją wody, nowoczesnym sadownictwem, odnawialnymi źródłami energii oraz rozwojem turystyki przyrodniczej i kulturowej. Powiat Zwoleński ma wszelkie predyspozycje, by stać się jednym z najbardziej rozpoznawalnych regionów południowego Mazowsza, wykorzystując unikalne połączenie przyrody, historii i dziedzictwa literackiego.