Powiat Brzozowski

Charakterystyka powiatu

Powiat Brzozowski położony jest w centralnej części województwa podkarpackiego, na pograniczu Pogórza Dynowskiego i Pogórza Bukowskiego. To region o wybitnie podgórskim charakterze, gdzie łagodne wzgórza, mozaika pól, lasów i niewielkich miejscowości tworzą jeden z najbardziej malowniczych krajobrazów południowo-wschodniej Polski. Siedzibą powiatu jest Brzozów – historyczne miasto będące lokalnym centrum administracyjnym, edukacyjnym i usługowym.

Powiat wyróżnia się wysokimi walorami krajobrazowymi, dużym udziałem terenów zielonych oraz stosunkowo dobrze zachowanym tradycyjnym krajobrazem rolniczym. W przeciwieństwie do bardziej uprzemysłowionych części Podkarpacia dominują tutaj niewielkie gospodarstwa rolne, lasy oraz rozwijająca się turystyka związana z przyrodą i kulturą regionu.

Dla Zielopolis jest to bardzo interesujący przykład obszaru, gdzie zachowanie retencji krajobrazowej, ochrona gleb i lasów oraz rozwój lokalnej przedsiębiorczości mogą stanowić fundament przyszłego rozwoju.

Powiat w liczbach

Powiat należy do średniej wielkości jednostek administracyjnych województwa podkarpackiego i charakteryzuje się stosunkowo dużym udziałem terenów wiejskich oraz niewielką urbanizacją.

Przyroda i krajobraz

Powiat Brzozowski leży na obszarze Karpat Zewnętrznych, gdzie dominują faliste grzbiety pogórzy, głębokie doliny rzeczne i rozległe kompleksy leśne. Krajobraz jest bardzo zróżnicowany, a liczne punkty widokowe pozwalają podziwiać panoramy Beskidu Niskiego, Pogórza Dynowskiego oraz bardziej odległych pasm Bieszczadów.

Najważniejsze elementy krajobrazu to:

• Pogórze Dynowskie,

• Pogórze Bukowskie,

• dolina Stobnicy,

• dolina Wisłoka,

• wzgórza Dydni i Nozdrzca,

• kompleksy leśne południowej części powiatu.

Charakterystyczną cechą regionu jest mozaikowy krajobraz rolniczy. Niewielkie pola uprawne, łąki, zagajniki i śródpolne zadrzewienia tworzą cenną strukturę przyrodniczą sprzyjającą zachowaniu bioróżnorodności.

Wody i retencja

Powiat Brzozowski znajduje się w dorzeczu Wisłoka i Sanu, a jego teren przecina wiele mniejszych rzek i potoków górskich.

Najważniejsze cieki wodne to:

• Stobnica,

• Wisłok,

• Golcówka,

• Magierówka,

• liczne potoki pogórskie.

W przeciwieństwie do wielu nizinnych regionów Polski, duże znaczenie mają tutaj naturalne procesy retencyjne związane z lasami, łąkami i terenami źródliskowymi.

Najważniejsze wyzwania obejmują:

• ograniczanie spływu powierzchniowego,

• ochronę źródlisk,

• rozwój małej retencji,

• przeciwdziałanie erozji stoków,

• ochronę dolin rzecznych przed zabudową.

Zmiany klimatu powodują coraz częstsze występowanie zarówno okresów suszy, jak i gwałtownych opadów prowadzących do lokalnych podtopień.

Rolnictwo i gospodarka lokalna

Rolnictwo pozostaje jednym z filarów lokalnej gospodarki, choć ze względu na ukształtowanie terenu dominuje produkcja prowadzona na niewielkich gospodarstwach rodzinnych.

Najczęściej spotykane są uprawy:

• zbóż,

• ziemniaków,

• kukurydzy,

• roślin paszowych,

• sadów owocowych.

Ważną rolę odgrywa także hodowla:

• bydła,

• trzody chlewnej,

• drobiu.

Tradycyjne rolnictwo Pogórza

Powiat Brzozowski jest jednym z regionów Podkarpacia, gdzie nadal zachował się tradycyjny krajobraz rolniczy. Duża liczba niewielkich gospodarstw sprzyja zachowaniu różnorodności biologicznej i krajobrazowej.

Mała przedsiębiorczość i usługi

Znaczną rolę odgrywają również:

• budownictwo,

• usługi lokalne,

• handel,

• przetwórstwo spożywcze,

• zakłady rzemieślnicze.

Coraz większego znaczenia nabiera także turystyka wiejska i agroturystyka.

Lasy i środowisko

Lasy zajmują ponad jedną trzecią powierzchni powiatu i stanowią jeden z jego najcenniejszych zasobów.

Dominują:

• buk,

• jodła,

• sosna,

• dąb,

• grab.

Kompleksy leśne pełnią wiele ważnych funkcji:

• retencyjną,

• klimatyczną,

• przeciwerozyjną,

• krajobrazową.

Szczególnie istotne są lasy położone na stokach wzgórz, gdzie ograniczają procesy osuwiskowe oraz chronią gleby przed wymywaniem.

Zwierzęta i bioróżnorodność

Powiat Brzozowski należy do obszarów o wysokiej wartości przyrodniczej. Mozaikowy krajobraz pól, lasów i dolin rzecznych tworzy doskonałe warunki dla wielu gatunków zwierząt.

Występują tutaj:

• jelenie,

• sarny,

• dziki,

• lisy,

• borsuki,

• kuny.

Bogaty jest również świat ptaków:

• bociany czarne,

• myszołowy,

• puszczyki,

• dzięcioły,

• żurawie,

• zimorodki.

W wielu miejscach zachowały się korytarze ekologiczne umożliwiające migrację zwierząt pomiędzy Pogórzem Dynowskim a Bieszczadami.

Zabytki i dziedzictwo kulturowe

Historia regionu związana jest z kulturą pogranicza polsko-ruskiego oraz dawnym osadnictwem karpackim.

Najważniejsze zabytki obejmują:

• bazylikę Przemienienia Pańskiego w Brzozowie,

• zabytkowe centrum Brzozowa,

• dwory i pałace ziemiańskie,

• drewniane kościoły i cerkwie,

• historyczne układy wiejskie.

Brzozów – miasto biskupów przemyskich

Przez stulecia Brzozów był ważnym ośrodkiem związanym z dobrami biskupów przemyskich. Dziedzictwo to widoczne jest do dziś w zabytkach sakralnych i układzie urbanistycznym miasta.

Drewniana architektura Pogórza

Powiat zachował wiele przykładów tradycyjnej drewnianej architektury charakterystycznej dla pogranicza Pogórza Dynowskiego i Beskidu Niskiego.

Turystyka i rekreacja

Powiat Brzozowski nie należy do najbardziej znanych regionów turystycznych Podkarpacia, ale właśnie to stanowi jego siłę. Oferuje spokojny wypoczynek wśród przyrody i tradycyjnego krajobrazu.

Największe atrakcje obejmują:

• dolinę Stobnicy,

• Pogórze Dynowskie,

• liczne punkty widokowe,

• zabytki Brzozowa,

• szlaki rowerowe,

• gospodarstwa agroturystyczne.

Region szczególnie dobrze nadaje się do turystyki rowerowej, pieszej i krajoznawczej.

Zielona infrastruktura i środowisko

Powiat Brzozowski posiada bardzo duży potencjał dla rozwoju rozwiązań opartych na naturze.

Najważniejsze kierunki działań obejmują:

• ochronę źródlisk i dolin rzecznych,

• rozwój małej retencji,

• zachowanie śródpolnych zadrzewień,

• przeciwdziałanie erozji stoków,

• ochronę lasów pogórskich,

• rozwój energetyki odnawialnej,

• wspieranie rolnictwa przyjaznego środowisku.

Szczególne znaczenie ma zachowanie tradycyjnego krajobrazu rolniczego, który pełni ważną funkcję przyrodniczą i retencyjną.

Potencjał rozwojowy

Powiat Brzozowski posiada duży potencjał rozwojowy oparty na wysokiej jakości środowiska, atrakcyjnym krajobrazie oraz silnych tradycjach lokalnych.

Najważniejsze atuty regionu to:

• malownicze krajobrazy Pogórza Dynowskiego,

• duży udział terenów leśnych,

• wysoka jakość środowiska,

• rozwijająca się agroturystyka,

• tradycyjne rolnictwo,

• korzystne położenie pomiędzy Rzeszowem a Bieszczadami.

W nadchodzących latach szczególnego znaczenia mogą nabrać inwestycje związane z retencją wody, ochroną krajobrazu, turystyką przyrodniczą i produkcją żywności wysokiej jakości. Dzięki swoim walorom Powiat Brzozowski ma szansę stać się jednym z najciekawszych przykładów zrównoważonego rozwoju obszarów pogórskich w Polsce.