Powiat Jasielski

Charakterystyka powiatu

Powiat Jasielski położony jest w południowo-zachodniej części województwa podkarpackiego, na styku Pogórza Karpackiego i Beskidu Niskiego. To jeden z najbardziej zróżnicowanych krajobrazowo regionów Podkarpacia, gdzie doliny rzeczne i tereny rolnicze płynnie przechodzą w górskie pasma porośnięte rozległymi lasami. Siedzibą powiatu jest Jasło – historyczne miasto położone u zbiegu trzech rzek: Wisłoki, Jasiołki i Ropy.

Powiat obejmuje część Beskidu Niskiego, Pogórza Jasielskiego, Pogórza Ciężkowickiego oraz Kotliny Jasielsko-Krośnieńskiej. To region o bogatych tradycjach przemysłowych związanych z naftą, ale jednocześnie jeden z najcenniejszych przyrodniczo obszarów południowej Polski dzięki obecności Magurskiego Parku Narodowego.

Dla Zielopolis Powiat Jasielski jest szczególnie interesujący, ponieważ łączy ochronę górskich ekosystemów, rozwój rolnictwa, tradycje przemysłowe oraz nowoczesne podejście do ochrony zasobów wodnych.

Powiat w liczbach

Powiat należy do średnich pod względem powierzchni jednostek województwa podkarpackiego. Ponad jedną trzecią jego powierzchni zajmują lasy, a znacząca część objęta jest różnymi formami ochrony przyrody.

Przyroda i krajobraz

Powiat Jasielski stanowi jedną z najpiękniejszych części Beskidu Niskiego. Krajobraz tworzą długie, łagodne grzbiety górskie, szerokie doliny rzeczne oraz rozległe lasy bukowo-jodłowe.

Najważniejsze elementy krajobrazu to:

• Beskid Niski,

• Magura Wątkowska,

• dolina Wisłoki,

• dolina Jasiołki,

• Pogórze Jasielskie,

• Pogórze Ciężkowickie,

• okolice Krempnej i Nowego Żmigrodu.

W przeciwieństwie do bardziej znanych Bieszczadów, Beskid Niski zachował spokojny, mniej zurbanizowany charakter. Duże przestrzenie leśne oraz niewielkie zagęszczenie zabudowy tworzą wyjątkowo naturalny krajobraz.

Wody i retencja

Najważniejszą rzeką regionu jest Wisłoka, której górne dorzecze znajduje się właśnie na terenie Powiatu Jasielskiego. Towarzyszą jej Jasiołka, Ropa oraz liczne górskie potoki Beskidu Niskiego.

Wisłoka – jedna z najcenniejszych rzek Karpat

Wisłoka zachowała w wielu miejscach naturalny charakter. Tworzy przełomy, meandry i żwirowiska będące siedliskiem wielu rzadkich gatunków zwierząt i roślin. Obszar „Wisłoka z dopływami” objęty jest ochroną Natura 2000.

Najważniejsze działania związane z gospodarką wodną obejmują:

• ochronę źródlisk Beskidu Niskiego,

• rozwój retencji leśnej,

• ochronę dolin rzecznych,

• odtwarzanie mokradeł,

• ograniczanie skutków suszy.

Lasy Magurskiego Parku Narodowego pełnią funkcję naturalnego magazynu wody dla znacznej części regionu.

Rolnictwo i gospodarka lokalna

Powiat posiada gospodarkę o charakterze przemysłowo-rolniczym. Na terenach nizinnych i pogórskich dominują uprawy:

• pszenicy,

• kukurydzy,

• rzepaku,

• ziemniaków,

• roślin paszowych.

Znaczącą rolę odgrywa również hodowla bydła i drobiu.

Jasło – kolebka przemysłu naftowego

Region jasielski odegrał ogromną rolę w historii światowego przemysłu naftowego. To tutaj działał Ignacy Łukasiewicz, twórca lampy naftowej i pionier przemysłu petrochemicznego. W XIX wieku okolice Jasła i Krosna należały do najważniejszych ośrodków wydobycia ropy naftowej na świecie.

Jasielskie winnice

Powiat Jasielski jest dziś jednym z najważniejszych regionów winiarskich Polski.

Łagodne stoki pogórzy oraz korzystny mikroklimat sprzyjają rozwojowi winnic. Okolice Jasła często określane są mianem stolicy polskiego winiarstwa, a organizowane wydarzenia winiarskie przyciągają producentów z całego kraju.

Lasy i środowisko

Lasy zajmują około 37,5% powierzchni powiatu, a w gminie Krempna wskaźnik lesistości przekracza 70%, należąc do najwyższych w województwie podkarpackim.

Dominują:

• buk,

• jodła,

• sosna,

• jawor,

• grab.

Magurski Park Narodowy

Największym skarbem przyrodniczym regionu jest Magurski Park Narodowy. Znajduje się tutaj niemal 90% powierzchni parku, którego lasy zajmują około 95–96% obszaru. To jeden z najbardziej naturalnych kompleksów leśnych polskich Karpat.

Zwierzęta i bioróżnorodność

Powiat Jasielski należy do najcenniejszych ostoi przyrodniczych Karpat.

Występują tutaj:

• wilki,

• rysie,

• niedźwiedzie brunatne,

• żbiki,

• wydry,

• jelenie.

Bogaty jest również świat ptaków:

• orły przednie,

• bociany czarne,

• puchacze,

• sóweczki,

• dzięcioły trójpalczaste.

Magurski Park Narodowy uznawany jest za jedną z najbogatszych ostoi fauny leśnej w polskich Karpatach.

Zabytki i dziedzictwo kulturowe

Powiat Jasielski posiada niezwykle bogate dziedzictwo historyczne związane z kulturą pogranicza polsko-łemkowskiego.

Najważniejsze zabytki obejmują:

• historyczne centrum Jasła,

• zabytkowe kościoły i klasztory,

• drewniane cerkwie Beskidu Niskiego,

• cmentarze z I wojny światowej,

• zabytki Nowego Żmigrodu,

• skansen i obiekty kultury łemkowskiej.

Jasło – miasto odbudowane z ruin

Podczas II wojny światowej Jasło zostało zniszczone w około 97%. Powojenna odbudowa miasta należy do najbardziej spektakularnych przykładów odbudowy miejskiej w Polsce.

Dziedzictwo Łemków

W południowej części powiatu zachowały się liczne ślady kultury łemkowskiej – dawne cerkwie, cmentarze i układy osadnicze przypominające o wielokulturowej historii Beskidu Niskiego.

Turystyka i rekreacja

Powiat Jasielski posiada ogromny potencjał turystyczny.

Najważniejsze atrakcje obejmują:

• Magurski Park Narodowy,

• Krempną,

• Wątkową,

• rezerwat Kornuty,

• dolinę Wisłoki,

• szlaki Beskidu Niskiego,

• winnice regionu jasielskiego.

Rozwija się:

• turystyka piesza,

• rowerowa,

• przyrodnicza,

• enoturystyka,

• turystyka historyczna.

Coraz więcej turystów odkrywa Beskid Niski jako spokojniejszą alternatywę dla Bieszczadów czy Tatr.

Zielona infrastruktura i środowisko

Powiat Jasielski posiada wyjątkowy potencjał rozwoju zgodnego z ideą Zielopolis.

Najważniejsze kierunki działań obejmują:

• ochronę lasów Beskidu Niskiego,

• zachowanie naturalnych dolin rzecznych,

• rozwój retencji leśnej,

• ochronę korytarzy ekologicznych Karpat,

• wspieranie ekologicznego rolnictwa,

• rozwój energetyki odnawialnej,

• ochronę różnorodności biologicznej.

Region pełni ważną funkcję klimatyczną i hydrologiczną dla znacznej części Podkarpacia.

Potencjał rozwojowy

Powiat Jasielski dysponuje wyjątkowym potencjałem opartym na połączeniu przyrody, tradycji przemysłowych i rozwijającej się turystyki.

Najważniejsze atuty regionu to:

• Magurski Park Narodowy,

• Beskid Niski,

• tradycje przemysłu naftowego,

• rozwijające się winiarstwo,

• wysoka lesistość,

• bogate dziedzictwo kulturowe,

• położenie przy granicy ze Słowacją.

W najbliższych latach szczególnego znaczenia mogą nabrać inwestycje związane z turystyką przyrodniczą, ochroną zasobów wodnych, rozwojem produktów regionalnych oraz budową nowoczesnej zielonej gospodarki. Powiat Jasielski ma wszelkie predyspozycje, by stać się jednym z najciekawszych przykładów harmonijnego połączenia przyrody, historii i przedsiębiorczości na Podkarpaciu.