Powiat Leżajski

Charakterystyka powiatu

Powiat Leżajski położony jest w północnej części województwa podkarpackiego, na pograniczu Kotliny Sandomierskiej i doliny Sanu. To region silnie związany z historią dawnej Puszczy Sandomierskiej, której pozostałości do dziś zajmują znaczną część krajobrazu. Powiat obejmuje miasto Leżajsk, Nową Sarzynę oraz gminy Leżajsk, Grodzisko Dolne i Kuryłówka. Jest jednym z mniejszych powiatów Podkarpacia, ale posiada duże znaczenie gospodarcze, przyrodnicze i kulturowe.

Siedzibą powiatu jest Leżajsk – miasto znane z zabytkowego klasztoru oo. Bernardynów, tradycji browarniczych oraz wielowiekowego dziedzictwa kulturowego. Jednocześnie znaczną rolę odgrywa Nowa Sarzyna, będąca jednym z najważniejszych ośrodków przemysłowych północnego Podkarpacia.

Powiat Leżajski stanowi interesujące połączenie terenów rolniczych, leśnych i przemysłowych. Dla Zielopolis jest przykładem regionu, w którym ochrona zasobów wodnych Sanu, zachowanie pozostałości Puszczy Sandomierskiej oraz rozwój nowoczesnej gospodarki mogą wzajemnie się uzupełniać.

Powiat w liczbach

Powiat należy do mniejszych jednostek administracyjnych województwa podkarpackiego, lecz charakteryzuje się stosunkowo dużą liczbą mieszkańców i korzystnym położeniem komunikacyjnym pomiędzy Rzeszowem, Stalową Wolą i Przeworskiem.

Przyroda i krajobraz

Krajobraz Powiatu Leżajskiego kształtowany jest przez dolinę Sanu oraz rozległe równiny Kotliny Sandomierskiej. Dominują tutaj płaskie lub lekko faliste tereny rolnicze przeplatane dużymi kompleksami leśnymi.

Najważniejsze elementy krajobrazu to:

• dolina Sanu,

• pozostałości Puszczy Sandomierskiej,

• dolina Łęgu,

• tereny leśne wokół Kuryłówki i Nowej Sarzyny,

• równiny aluwialne Kotliny Sandomierskiej,

• starorzecza i tereny podmokłe związane z Sanem.

Region nie posiada gór ani wyraźnych wzniesień, ale jego siłą są rozległe przestrzenie, duże powierzchnie lasów oraz naturalne doliny rzeczne.

Wody i retencja

Najważniejszym elementem systemu wodnego powiatu jest San – jedna z największych rzek południowo-wschodniej Polski. To właśnie jego dolina od wieków wyznacza kierunki rozwoju osadnictwa i gospodarki.

Najważniejsze cieki wodne obejmują:

• San,

• Łęg,

• Złotą,

• liczne kanały melioracyjne,

• starorzecza i lokalne potoki.

San – naturalny magazyn wody

Dolina Sanu pełni niezwykle ważną funkcję retencyjną. W czasie wezbrań przyjmuje nadmiar wody, a w okresach suchych wspiera lokalne ekosystemy.

Najważniejsze wyzwania środowiskowe obejmują:

• ochronę terenów zalewowych,

• zachowanie starorzeczy,

• rozwój małej retencji,

• odbudowę mokradeł,

• zwiększanie retencji krajobrazowej na terenach rolniczych.

W kontekście zmian klimatu szczególnego znaczenia nabiera ochrona naturalnych obszarów zalewowych związanych z Sanem.

Rolnictwo i gospodarka lokalna

Powiat Leżajski posiada dobrze rozwinięte rolnictwo oraz znaczący sektor przemysłowy.

Najczęściej spotykane uprawy obejmują:

• pszenicę,

• kukurydzę,

• rzepak,

• ziemniaki,

• warzywa,

• rośliny paszowe.

Rozwinięta jest również hodowla bydła i drobiu.

Nowa Sarzyna – przemysłowe centrum powiatu

Największą specjalizacją gospodarczą regionu jest przemysł chemiczny rozwinięty w Nowej Sarzynie. Zakłady chemiczne należą do największych pracodawców północnego Podkarpacia i od dziesięcioleci stanowią fundament lokalnej gospodarki.

Leżajsk – tradycje browarnicze

Leżajsk jest powszechnie kojarzony z przemysłem spożywczym i piwowarskim. Tradycje warzenia piwa należą do najbardziej rozpoznawalnych elementów gospodarczego dziedzictwa miasta.

Drewno i gospodarka leśna

Znaczną rolę odgrywają także:

• przemysł drzewny,

• zakłady stolarskie,

• przetwórstwo rolno-spożywcze,

• usługi i handel.

Lasy i środowisko

Powiat Leżajski znajduje się na obszarze dawnej Puszczy Sandomierskiej – jednego z największych historycznych kompleksów leśnych Polski. Do dziś lasy pozostają jednym z najważniejszych elementów krajobrazu regionu.

Dominują:

• sosna zwyczajna,

• dąb,

• brzoza,

• olsza,

• grab.

Lasy pełnią istotne funkcje:

• retencyjne,

• przeciwerozyjne,

• klimatyczne,

• przyrodnicze,

• rekreacyjne.

Znaczna część terenów leśnych wchodzi w skład obszarów Natura 2000 związanych z Puszczą Sandomierską.

Zwierzęta i bioróżnorodność

Rozległe kompleksy leśne oraz dolina Sanu tworzą bardzo dobre warunki dla wielu gatunków zwierząt.

Występują tutaj:

• jelenie,

• sarny,

• dziki,

• bobry,

• lisy,

• borsuki.

Wśród ptaków spotkać można:

• bociana czarnego,

• bielika,

• żurawia,

• zimorodka,

• dzięcioła czarnego,

• błotniaka stawowego.

Szczególne znaczenie mają obszary Natura 2000 Puszcza Sandomierska, które należą do ważnych ostoi ptaków w skali kraju.

Zabytki i dziedzictwo kulturowe

Powiat Leżajski posiada bogate dziedzictwo związane z historią dawnej Rzeczypospolitej, kulturą Lasowiaków oraz tradycjami religijnymi.

Najważniejsze zabytki obejmują:

• Bazylikę i klasztor Bernardynów w Leżajsku,

• zabytkowy rynek w Leżajsku,

• synagogę i kirkut żydowski,

• zabytkowe kościoły regionu,

• historyczne układy ruralistyczne wsi lasowiackich.

Sanktuarium w Leżajsku

Klasztor Bernardynów należy do najważniejszych miejsc pielgrzymkowych południowo-wschodniej Polski. Słynne organy leżajskie uznawane są za jedne z najcenniejszych zabytków tego typu w Europie.

Dziedzictwo Lasowiaków

Powiat jest częścią historycznego obszaru zamieszkiwanego przez Lasowiaków – grupę etnograficzną związaną z dawną Puszczą Sandomierską. Tradycje te są nadal obecne w kulturze, muzyce i lokalnym rzemiośle.

Turystyka i rekreacja

Powiat Leżajski rozwija turystykę opartą na przyrodzie, historii i dziedzictwie kulturowym.

Najważniejsze atrakcje obejmują:

• klasztor Bernardynów w Leżajsku,

• dolinę Sanu,

• tereny Puszczy Sandomierskiej,

• ścieżki przyrodnicze,

• trasy rowerowe,

• rezerwaty przyrody,

• zabytki Nowej Sarzyny i Grodziska Dolnego.

Coraz większym zainteresowaniem cieszy się turystyka rowerowa oraz wypoczynek na terenach leśnych.

Zielona infrastruktura i środowisko

Powiat Leżajski posiada bardzo dobre warunki do rozwoju rozwiązań zgodnych z ideą Zielopolis.

Najważniejsze kierunki działań obejmują:

• ochronę doliny Sanu,

• rozwój małej retencji,

• zachowanie pozostałości Puszczy Sandomierskiej,

• ochronę terenów podmokłych,

• zwiększanie liczby zadrzewień śródpolnych,

• rozwój odnawialnych źródeł energii,

• tworzenie lokalnych korytarzy ekologicznych.

Kluczowe znaczenie ma zachowanie równowagi pomiędzy rozwojem przemysłu a ochroną cennych zasobów przyrodniczych.

Potencjał rozwojowy

Powiat Leżajski posiada solidne podstawy dalszego rozwoju gospodarczego i środowiskowego.

Najważniejsze atuty regionu to:

• dolina Sanu,

• pozostałości Puszczy Sandomierskiej,

• silny przemysł chemiczny,

• rozwinięte rolnictwo,

• tradycje browarnicze,

• korzystne położenie komunikacyjne,

• bogate dziedzictwo kulturowe.

W nadchodzących latach szczególnego znaczenia mogą nabrać inwestycje związane z gospodarką wodną, ochroną zasobów przyrodniczych, zieloną transformacją przemysłu oraz rozwojem turystyki przyrodniczej. Powiat Leżajski ma potencjał, aby stać się jednym z przykładów harmonijnego połączenia nowoczesnej gospodarki z ochroną środowiska na Podkarpaciu.