Powiat Przeworski

Charakterystyka powiatu

Powiat Przeworski położony jest w środkowo-wschodniej części województwa podkarpackiego, pomiędzy Łańcutem, Jarosławiem i Przemyślem. To region wyjątkowo zróżnicowany krajobrazowo – od terenów Pogórza Dynowskiego na południu, przez faliste wzgórza Podgórza Rzeszowskiego, aż po nizinne obszary Kotliny Sandomierskiej i doliny Sanu na północy. Siedzibą powiatu jest Przeworsk – jedno z najstarszych miast Podkarpacia, którego historia sięga średniowiecza.

Powiat wyróżnia się żyznymi glebami, bogatym dziedzictwem kulturowym oraz korzystnym położeniem komunikacyjnym. Przez jego teren przebiegają autostrada A4, międzynarodowa trasa E40 oraz ważne linie kolejowe, co sprzyja rozwojowi gospodarczemu i inwestycyjnemu. Jednocześnie region zachował wiele cennych krajobrazów rolniczych, parków podworskich i dolin rzecznych.

Dla Zielopolis Powiat Przeworski jest interesującym przykładem obszaru, gdzie rozwinięte rolnictwo, dziedzictwo historyczne oraz potrzeba ochrony zasobów wodnych i krajobrazu mogą wspólnie tworzyć podstawy zrównoważonego rozwoju.

Powiat w liczbach

Powiat należy do mniejszych powierzchniowo jednostek województwa podkarpackiego, ale charakteryzuje się stosunkowo dużą liczbą mieszkańców oraz znacznym udziałem terenów rolniczych.

Przyroda i krajobraz

Jedną z największych zalet Powiatu Przeworskiego jest różnorodność krajobrazowa. Na północy dominują nizinne tereny Kotliny Sandomierskiej, natomiast południowa część stopniowo przechodzi w malownicze wzgórza Pogórza Dynowskiego. Dzięki temu na stosunkowo niewielkim obszarze występują bardzo różne typy krajobrazów.

Najważniejsze elementy krajobrazu to:

• dolina Sanu,

• dolina Mleczki,

• Pogórze Dynowskie,

• okolice Jawornika Polskiego,

• wzgórza Kańczugi,

• tereny dawnej Puszczy Sandomierskiej,

• dolina Złotej.

Szczególnie atrakcyjne krajobrazowo są południowe części powiatu, gdzie faliste wzgórza, pola uprawne i niewielkie lasy tworzą charakterystyczny pejzaż Pogórza Karpackiego.

Wody i retencja

Powiat posiada bardzo dobrze rozwiniętą sieć rzeczną. Najważniejsze znaczenie mają San i Wisłok, które wyznaczają zachodnią i wschodnią część regionu, a także Mleczka przepływająca przez centralne obszary powiatu.

Najważniejsze cieki wodne obejmują:

• San,

• Wisłok,

• Mleczkę,

• Markówkę,

• Złotą.

Dolina Sanu

San tworzy jeden z najważniejszych korytarzy ekologicznych Podkarpacia. W jego dolinie znajdują się tereny zalewowe, starorzecza oraz cenne siedliska ptaków i zwierząt.

Retencja krajobrazu rolniczego

Ze względu na duży udział gruntów rolnych szczególnie ważne są działania związane z:

• ochroną zadrzewień śródpolnych,

• zachowaniem oczek wodnych,

• zwiększaniem retencji glebowej,

• ochroną dolin rzecznych,

• ograniczaniem skutków suszy.

Zmiany klimatyczne coraz wyraźniej pokazują znaczenie małej retencji dla rolniczego charakteru regionu.

Rolnictwo i gospodarka lokalna

Powiat Przeworski należy do najważniejszych rolniczych regionów województwa podkarpackiego. Szczególnie cenione są żyzne gleby występujące w centralnej i północnej części powiatu.

Dominujące uprawy obejmują:

• pszenicę,

• kukurydzę,

• rzepak,

• buraki cukrowe,

• warzywa,

• rośliny paszowe.

Przeworskie czarnoziemy

Jednym z wyróżników regionu są bardzo żyzne gleby, które przez lata stanowiły podstawę rozwoju rolnictwa. To właśnie dzięki nim w Przeworsku działała jedna z najważniejszych cukrowni dawnej Galicji.

Przedsiębiorczość i logistyka

Dogodne położenie przy autostradzie A4 oraz trasie E40 sprzyja rozwojowi:

• logistyki,

• usług,

• handlu,

• przetwórstwa spożywczego,

• małych i średnich przedsiębiorstw.

Lasy i środowisko

Choć Powiat Przeworski nie należy do najbardziej zalesionych regionów Podkarpacia, lasy nadal pełnią ważną rolę środowiskową. Lesistość wynosi około 25%.

Dominują:

• sosna,

• dąb,

• grab,

• brzoza,

• olsza.

Największe kompleksy leśne występują:

• w północnej części powiatu,

• w dolinie Złotej,

• na pograniczu z Puszczą Sandomierską,

• w okolicach Jawornika Polskiego.

Lasy odgrywają ważną rolę w ochronie gleb i retencji wodnej.

Zwierzęta i bioróżnorodność

Mozaika pól, dolin rzecznych i niewielkich kompleksów leśnych sprzyja występowaniu wielu gatunków zwierząt.

Występują tutaj:

• sarny,

• jelenie,

• dziki,

• lisy,

• bobry,

• kuny.

Wśród ptaków spotkać można:

• bociany białe,

• bociany czarne,

• żurawie,

• myszołowy,

• zimorodki,

• dzięcioły.

Istotną rolę odgrywają doliny Sanu i Mleczki, które pełnią funkcję lokalnych korytarzy ekologicznych.

Zabytki i dziedzictwo kulturowe

Powiat Przeworski posiada wyjątkowo bogate dziedzictwo historyczne związane z rodami magnackimi, kulturą Rzeszowiaków oraz dawną Galicją.

Najważniejsze zabytki obejmują:

• Bazylikę Kolegiacką w Przeworsku,

• klasztor Bernardynów w Przeworsku,

• Pałac Lubomirskich w Przeworsku,

• Pałac Dzieduszyckich w Zarzeczu,

• Pałac w Sieniawie,

• renesansowy kościół w Kańczudze,

• liczne zespoły dworskie i parkowe.

Pałac Dzieduszyckich w Zarzeczu

To jedna z najpiękniejszych klasycystycznych rezydencji Podkarpacia, otoczona romantycznym parkiem krajobrazowym.

Sieniawa – miasto Lubomirskich

Sieniawa przez wieki była prywatnym miastem magnackim i do dziś zachowała wiele śladów dawnej świetności.

Turystyka i rekreacja

Powiat posiada coraz większy potencjał turystyczny oparty na zabytkach, krajobrazie i aktywnej turystyce.

Najważniejsze atrakcje obejmują:

• Przeworsk,

• Sieniawę,

• Zarzecze,

• Kańczugę,

• Pogórze Dynowskie,

• dolinę Sanu,

• Przeworską Kolej Wąskotorową.

Przeworska Kolej Wąskotorowa

To jedna z największych atrakcji regionu. Trasa prowadzi przez malownicze tereny Pogórza Dynowskiego, a jej największą ciekawostką jest najdłuższy w Europie tunel kolei wąskotorowej.

Zielona infrastruktura i środowisko

Powiat Przeworski posiada dobre warunki do rozwoju nowoczesnej błękitno-zielonej infrastruktury.

Najważniejsze kierunki działań obejmują:

• ochronę doliny Sanu,

• zwiększanie retencji krajobrazowej,

• rozwój zadrzewień śródpolnych,

• ochronę doliny Mleczki,

• zachowanie parków podworskich,

• rozwój odnawialnych źródeł energii,

• tworzenie lokalnych korytarzy ekologicznych.

Szczególne znaczenie ma zachowanie równowagi pomiędzy intensywnym rolnictwem a ochroną zasobów przyrodniczych.

Potencjał rozwojowy

Powiat Przeworski posiada bardzo dobre perspektywy dalszego rozwoju dzięki korzystnemu położeniu, żyznym glebom i bogatemu dziedzictwu kulturowemu.

Najważniejsze atuty regionu to:

• żyzne gleby i silne rolnictwo,

• autostrada A4 i trasa E40,

• dolina Sanu,

• bogate dziedzictwo historyczne,

• Przeworska Kolej Wąskotorowa,

• pałace i zespoły parkowe,

• atrakcyjne krajobrazy Pogórza Dynowskiego.

W nadchodzących latach szczególnego znaczenia mogą nabrać inwestycje związane z przetwórstwem rolno-spożywczym, ochroną zasobów wodnych, rozwojem turystyki kulturowej oraz zwiększaniem odporności krajobrazu rolniczego na skutki zmian klimatu. Powiat Przeworski ma potencjał, by stać się jednym z najciekawszych przykładów harmonijnego połączenia rolnictwa, historii i nowoczesnego rozwoju na Podkarpaciu.