Powiat Strzyżowski

Charakterystyka powiatu

Powiat Strzyżowski położony jest w zachodniej części województwa podkarpackiego, pomiędzy Rzeszowem, Krosnem i Dębicą. To jeden z najbardziej malowniczych powiatów Pogórza Karpackiego, gdzie krajobraz łagodnych wzgórz, dolin rzecznych i kompleksów leśnych tworzy wyjątkowo atrakcyjną przestrzeń do życia i wypoczynku. Siedzibą powiatu jest Strzyżów – historyczne miasto położone nad Wisłokiem, stanowiące centrum administracyjne, gospodarcze i kulturalne regionu. Powiat obejmuje pięć gmin: Strzyżów, Czudec, Frysztak, Niebylec i Wiśniową.

To obszar, który nie posiada wielkich zakładów przemysłowych ani dużych miast, ale wyróżnia się wysoką jakością środowiska, atrakcyjnym krajobrazem oraz silnym związkiem z tradycjami Pogórzan. Coraz większego znaczenia nabierają tutaj turystyka, rekreacja, przedsiębiorczość lokalna oraz działania związane z ochroną zasobów przyrodniczych. Powiat Strzyżowski jest jednym z tych miejsc na Podkarpaciu, gdzie rozwój może opierać się na harmonijnym połączeniu przyrody, kultury i nowoczesnej gospodarki.

Powiat w liczbach

Powiat należy do mniejszych jednostek administracyjnych województwa podkarpackiego, jednak wyróżnia się dużą różnorodnością krajobrazową oraz stosunkowo wysokim udziałem terenów zielonych i rolniczych.

Przyroda i krajobraz

Powiat Strzyżowski położony jest niemal w całości na obszarze Pogórza Strzyżowskiego i częściowo Pogórza Dynowskiego. Krajobraz tworzą łagodne wzgórza, szerokie doliny rzeczne, mozaika pól uprawnych, łąk oraz niewielkich kompleksów leśnych. To jeden z najbardziej charakterystycznych krajobrazów południowo-wschodniej Polski.

Najważniejsze elementy krajobrazu to:

• dolina Wisłoka,

• Pogórze Strzyżowskie,

• Pogórze Dynowskie,

• okolice Czudca i Niebylca,

• wzgórza Wiśniowej,

• dolina Stobnicy,

• Czarnorzecko-Strzyżowski Park Krajobrazowy.

Szczególnie atrakcyjne są południowe części powiatu, gdzie krajobraz staje się bardziej pagórkowaty, a liczne punkty widokowe pozwalają podziwiać panoramę Beskidu Niskiego i Pogórza Karpackiego.

Wody i retencja

Najważniejszą rzeką regionu jest Wisłok, który przecina powiat z południa na północ i od wieków wyznacza kierunki rozwoju osadnictwa.

Najważniejsze cieki wodne obejmują:

• Wisłok,

• Stobnicę,

• Gwoźnicę,

• liczne potoki pogórzańskie.

Wisłok – przyrodnicza oś powiatu

Dolina Wisłoka należy do najważniejszych korytarzy ekologicznych tej części województwa. Naturalne tereny nadrzeczne pełnią ważne funkcje retencyjne oraz przeciwpowodziowe.

Retencja na terenach pogórza

W krajobrazie wzgórz szczególnego znaczenia nabierają:

• mała retencja,

• ochrona źródlisk,

• zachowanie oczek wodnych,

• ograniczanie erozji stoków,

• odbudowa zadrzewień śródpolnych.

Zmiany klimatu powodują, że działania związane z zatrzymywaniem wody stają się coraz ważniejsze dla lokalnego rolnictwa i środowiska.

Rolnictwo i gospodarka lokalna

Powiat Strzyżowski zachował w dużym stopniu rolniczy charakter. Dominują gospodarstwa rodzinne, często prowadzone na terenach pagórkowatych, gdzie produkcja rolna jest silnie związana z warunkami przyrodniczymi.

Najważniejsze kierunki produkcji obejmują:

• pszenicę,

• kukurydzę,

• rzepak,

• ziemniaki,

• sadownictwo,

• hodowlę bydła.

Przedsiębiorczość lokalna

Istotną rolę odgrywają również:

• zakłady produkcyjne,

• przetwórstwo spożywcze,

• przemysł drzewny,

• usługi budowlane,

• handel i logistyka.

Bliskość Rzeszowa sprawia, że część mieszkańców znajduje zatrudnienie także w rozwijającej się aglomeracji rzeszowskiej.

Specjalizacja regionu – tunel schronowy w Stępinie

Jednym z najbardziej unikatowych obiektów powiatu jest schron kolejowy w Stępinie-Cieszynie – jeden z największych tego typu obiektów w Europie. Powstał podczas II wojny światowej jako część kompleksu kwatery Hitlera „Anlage Süd”.

Dziś stanowi jedną z największych atrakcji historycznych regionu i ważny element lokalnej tożsamości turystycznej.

Lasy i środowisko

Lasy zajmują około 30% powierzchni powiatu. Największe kompleksy leśne znajdują się w południowej części regionu oraz w obrębie Czarnorzecko-Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego.

Dominują:

• buk,

• jodła,

• dąb,

• grab,

• sosna.

Lasy pełnią funkcje:

• retencyjne,

• klimatyczne,

• przeciwerozyjne,

• krajobrazowe,

• rekreacyjne.

Są także ważnym elementem ochrony gleb na terenach pagórkowatych.

Zwierzęta i bioróżnorodność

Mozaika lasów, pól i dolin rzecznych sprzyja zachowaniu wysokiej bioróżnorodności.

Występują tutaj:

• jelenie,

• sarny,

• dziki,

• lisy,

• borsuki,

• bobry.

Wśród ptaków spotkać można:

• bociany czarne,

• myszołowy,

• dzięcioły,

• zimorodki,

• puszczyki,

• żurawie.

Znaczną rolę odgrywają obszary chronione związane z Czarnorzecko-Strzyżowskim Parkiem Krajobrazowym oraz doliną Wisłoka.

Zabytki i dziedzictwo kulturowe

Powiat Strzyżowski posiada bogate dziedzictwo historyczne związane z dawną Małopolską i kulturą Pogórzan.

Najważniejsze zabytki obejmują:

• zabytkowy układ urbanistyczny Strzyżowa,

• synagogę w Strzyżowie,

• pałac i park w Wiśniowej,

• drewniane kościoły w Gogołowie i Lutczy,

• schron kolejowy w Stępinie,

• zespoły dworskie regionu.

Wiśniowa – dawna siedziba Mycielskich

Pałac w Wiśniowej wraz z otaczającym go parkiem należy do najcenniejszych zespołów rezydencjonalnych Pogórza Strzyżowskiego.

Lutcza

Miejscowość słynie z jednej z najdłuższych wsi w Polsce oraz bogatej historii osadnictwa sięgającej średniowiecza.

Turystyka i rekreacja

Powiat Strzyżowski posiada coraz większy potencjał turystyczny związany z krajobrazem pogórzańskim.

Najważniejsze atrakcje obejmują:

• Czarnorzecko-Strzyżowski Park Krajobrazowy,

• schron w Stępinie,

• Strzyżów,

• Wiśniową,

• dolinę Wisłoka,

• szlaki piesze i rowerowe,

• punkty widokowe Pogórza Strzyżowskiego.

Coraz większym zainteresowaniem cieszą się również trasy rowerowe prowadzące przez wzgórza i doliny regionu.

Zielona infrastruktura i środowisko

Powiat Strzyżowski posiada bardzo dobre warunki do rozwoju rozwiązań zgodnych z ideą Zielopolis.

Najważniejsze kierunki działań obejmują:

• ochronę doliny Wisłoka,

• rozwój małej retencji,

• ochronę źródlisk i cieków wodnych,

• zwiększanie liczby zadrzewień śródpolnych,

• ochronę gleb przed erozją,

• rozwój odnawialnych źródeł energii,

• wzmacnianie lokalnych korytarzy ekologicznych.

Szczególnie istotne jest zachowanie tradycyjnego krajobrazu pogórzańskiego, który stanowi jeden z największych walorów regionu.

Potencjał rozwojowy

Powiat Strzyżowski posiada duży potencjał rozwoju oparty na wysokiej jakości środowiska, atrakcyjnym krajobrazie i korzystnym położeniu pomiędzy Rzeszowem a Krosnem.

Najważniejsze atuty regionu to:

• Pogórze Strzyżowskie,

• dolina Wisłoka,

• Czarnorzecko-Strzyżowski Park Krajobrazowy,

• schron kolejowy w Stępinie,

• rozwijająca się turystyka,

• wysoka jakość środowiska,

• bliskość aglomeracji rzeszowskiej.

W najbliższych latach szczególnego znaczenia mogą nabrać inwestycje związane z turystyką przyrodniczą, gospodarką wodną, retencją krajobrazową oraz rozwojem odnawialnych źródeł energii. Powiat Strzyżowski ma wszelkie predyspozycje, aby stać się jednym z najbardziej atrakcyjnych regionów pogórzańskich w Polsce południowo-wschodniej.