Powiat Tarnobrzeski

Charakterystyka powiatu

Powiat Tarnobrzeski położony jest w północno-zachodniej części województwa podkarpackiego, na obszarze Kotliny Sandomierskiej. To region wyjątkowy pod względem krajobrazu i historii gospodarczej, którego rozwój przez dziesięciolecia związany był z wydobyciem siarki, przemysłem oraz położeniem pomiędzy Wisłą i Sanem. Siedzibą władz powiatu jest Tarnobrzeg, który jednak stanowi odrębne miasto na prawach powiatu i nie wchodzi administracyjnie w skład powiatu ziemskiego. W skład powiatu wchodzą gminy Baranów Sandomierski, Gorzyce, Grębów i Nowa Dęba.

Dzisiejszy Powiat Tarnobrzeski jest obszarem, gdzie dawne tradycje przemysłowe coraz częściej łączą się z rozwojem turystyki, rekreacji, gospodarki leśnej i ochrony środowiska. Szczególnym wyróżnikiem regionu są rozległe lasy dawnej Puszczy Sandomierskiej, doliny Wisły i Sanu oraz wyjątkowe dziedzictwo związane z Zamkiem w Baranowie Sandomierskim.

Dla Zielopolis jest to jeden z najciekawszych przykładów transformacji regionu przemysłowego w kierunku gospodarki bardziej opartej na jakości środowiska, retencji wód i turystyce.

Powiat w liczbach

Powiat zajmuje około 521 km² i należy do średniej wielkości powiatów województwa podkarpackiego. Znaczną część jego powierzchni zajmują lasy oraz tereny rolnicze.

Przyroda i krajobraz

Krajobraz Powiatu Tarnobrzeskiego tworzą rozległe równiny Kotliny Sandomierskiej, doliny wielkich rzek oraz ogromne kompleksy leśne dawnej Puszczy Sandomierskiej.

Najważniejsze elementy krajobrazu to:

• dolina Wisły,

• dolina Sanu,

• Równina Tarnobrzeska,

• kompleksy leśne Nowej Dęby,

• tereny leśne Grębowa,

• okolice Baranowa Sandomierskiego,

• obszary między Wisłą a Sanem.

Charakterystyczną cechą regionu jest niewielka liczba naturalnych wzniesień. Dominują krajobrazy równinne, poprzecinane rzekami, kanałami oraz pasami lasów.

Wody i retencja

Powiat Tarnobrzeski znajduje się pomiędzy dwiema największymi rzekami południowo-wschodniej Polski – Wisłą i Sanem. To właśnie obecność tych rzek od wieków wpływała na rozwój osadnictwa, rolnictwa i gospodarki.

Najważniejsze cieki wodne obejmują:

• Wisłę,

• San,

• Łęg,

• Trześniówkę,

• Mokrzyszówkę.

Wisła i San – wielkie rzeki regionu

Obie rzeki tworzą rozległe tereny zalewowe oraz pełnią niezwykle ważne funkcje:

• retencyjne,

• przeciwpowodziowe,

• przyrodnicze,

• krajobrazowe.

Znaczenie retencji

Powiat należy do regionów, gdzie szczególnego znaczenia nabierają:

• ochrona terenów zalewowych,

• rozwój małej retencji,

• zachowanie mokradeł,

• odbudowa starorzeczy,

• zwiększanie retencji krajobrazowej.

W warunkach zmian klimatu obszary pomiędzy Wisłą a Sanem mogą odgrywać coraz większą rolę w gospodarce wodnej regionu.

Rolnictwo i gospodarka lokalna

Powiat Tarnobrzeski posiada gospodarkę opartą na rolnictwie, przemyśle oraz usługach.

Dominujące uprawy obejmują:

• pszenicę,

• kukurydzę,

• rzepak,

• warzywa,

• rośliny paszowe.

Istotną rolę odgrywa również hodowla bydła i drobiu.

Nowa Dęba – przemysł i wojsko

Najważniejszym ośrodkiem gospodarczym jest Nowa Dęba, związana z przemysłem metalowym, zbrojeniowym oraz działalnością poligonu wojskowego. Miasto od dziesięcioleci stanowi ważny punkt gospodarczy północnego Podkarpacia.

Gorzyce – tradycje przemysłowe

Gmina Gorzyce rozwijała się wokół zakładów przemysłowych związanych z Centralnym Okręgiem Przemysłowym. Do dziś przemysł pozostaje ważnym elementem lokalnej gospodarki.

Rolnictwo i przetwórstwo

Coraz większego znaczenia nabierają:

• przetwórstwo spożywcze,

• produkcja rolna,

• gospodarka leśna,

• usługi dla przemysłu.

Specjalizacja regionu – Zamek w Baranowie Sandomierskim

Najbardziej rozpoznawalnym symbolem powiatu jest Zamek w Baranowie Sandomierskim, często nazywany „Małym Wawelem”. To jedna z najpiękniejszych rezydencji renesansowych w Polsce i najważniejsza atrakcja turystyczna regionu.

Otaczający go park, zabytkowe wnętrza i bogata historia sprawiają, że zamek przyciąga turystów z całego kraju i pozostaje wizytówką Powiatu Tarnobrzeskiego.

Lasy i środowisko

Lasy zajmują około jednej trzeciej powierzchni powiatu, a w niektórych gminach ich udział przekracza 40%. Największe kompleksy występują wokół Nowej Dęby i Grębowa.

Dominują:

• sosna zwyczajna,

• dąb,

• brzoza,

• olsza,

• grab.

Lasy pełnią funkcje:

• retencyjne,

• klimatyczne,

• przeciwerozyjne,

• gospodarcze,

• rekreacyjne.

Są one częścią większego systemu przyrodniczego dawnej Puszczy Sandomierskiej.

Zwierzęta i bioróżnorodność

Duże powierzchnie leśne oraz doliny Wisły i Sanu tworzą dogodne warunki dla wielu gatunków zwierząt.

Występują tutaj:

• jelenie,

• sarny,

• dziki,

• bobry,

• lisy,

• borsuki.

Wśród ptaków spotkać można:

• bieliki,

• bociany czarne,

• żurawie,

• zimorodki,

• myszołowy,

• dzięcioły czarne.

Szczególnie cenne przyrodniczo są doliny Wisły i Sanu, które stanowią ważne korytarze ekologiczne o znaczeniu ponadregionalnym.

Zabytki i dziedzictwo kulturowe

Powiat Tarnobrzeski posiada bogate dziedzictwo historyczne związane z dawną Małopolską oraz rodami magnackimi.

Najważniejsze zabytki obejmują:

• Zamek w Baranowie Sandomierskim,

• historyczne centrum Baranowa Sandomierskiego,

• zabytki Nowej Dęby,

• kościoły i zespoły dworskie regionu,

• obiekty związane z historią Centralnego Okręgu Przemysłowego,

• zabytki Grębowa i Gorzyc.

Baranów Sandomierski

Miasto od wieków należało do ważnych ośrodków handlowych nad Wisłą. Do dziś zachowało wiele elementów historycznego układu urbanistycznego.

Turystyka i rekreacja

Powiat posiada coraz większy potencjał turystyczny oparty na przyrodzie, historii i rekreacji.

Najważniejsze atrakcje obejmują:

• Zamek w Baranowie Sandomierskim,

• kompleksy leśne Nowej Dęby,

• dolinę Wisły,

• dolinę Sanu,

• tereny rekreacyjne nad wodą,

• szlaki rowerowe,

• obszary dawnej Puszczy Sandomierskiej.

Coraz większą popularnością cieszy się turystyka rowerowa oraz wypoczynek na terenach leśnych.

Zielona infrastruktura i środowisko

Powiat Tarnobrzeski posiada bardzo dobre warunki do rozwoju rozwiązań zgodnych z ideą Zielopolis.

Najważniejsze kierunki działań obejmują:

• ochronę dolin Wisły i Sanu,

• rozwój małej retencji,

• ochronę terenów podmokłych,

• zachowanie kompleksów leśnych,

• rozwój odnawialnych źródeł energii,

• wzmacnianie korytarzy ekologicznych,

• zwiększanie liczby zadrzewień śródpolnych.

Duże znaczenie ma również rekultywacja terenów poprzemysłowych i ich ponowne wykorzystanie zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju.

Potencjał rozwojowy

Powiat Tarnobrzeski posiada znaczący potencjał wynikający z położenia, zasobów przyrodniczych i tradycji gospodarczych.

Najważniejsze atuty regionu to:

• Zamek w Baranowie Sandomierskim,

• doliny Wisły i Sanu,

• duże zasoby leśne,

• Nowa Dęba i potencjał przemysłowy,

• korzystne położenie komunikacyjne,

• bogate dziedzictwo historyczne,

• rozwijająca się turystyka.

W najbliższych latach szczególnego znaczenia mogą nabrać inwestycje związane z gospodarką wodną, turystyką kulturową, zieloną energią oraz ochroną zasobów przyrodniczych. Powiat Tarnobrzeski ma potencjał, aby stać się jednym z najciekawszych przykładów harmonijnego połączenia dziedzictwa przemysłowego, rolnictwa i nowoczesnej polityki środowiskowej w północnej części województwa podkarpackiego.