Powiat Łomżyński

Charakterystyka Powiatu Łomżyńskiego

Powiat Łomżyński położony jest w zachodniej części województwa podlaskiego i otacza ze wszystkich stron miasto Łomża, które funkcjonuje jako odrębne miasto na prawach powiatu. Region zajmuje strategiczne położenie na styku Podlasia, Mazowsza oraz historycznej Kurpiowszczyzny, od wieków stanowiąc ważny obszar wymiany handlowej, rolniczej i kulturowej. Dziś jest jednym z najważniejszych powiatów rolniczych północno-wschodniej Polski, a jednocześnie miejscem o wyjątkowych walorach przyrodniczych związanych z doliną Narwi.

Charakterystyczną cechą powiatu jest duże zróżnicowanie krajobrazu. Obok intensywnie użytkowanych terenów rolniczych znajdują się rozległe doliny rzeczne, cenne obszary bagienne, fragmenty dawnych puszcz oraz liczne wzgórza morenowe. Szczególnie ważną rolę odgrywa Narew, której szeroka dolina od wieków wpływała na rozwój osadnictwa, gospodarki i lokalnych ekosystemów.

Powiat Łomżyński należy do regionów, gdzie tradycje rolnicze pozostają bardzo silne, jednak coraz większego znaczenia nabierają również nowoczesne technologie rolnicze, odnawialne źródła energii oraz rozwój przedsiębiorczości związanej z położeniem przy ważnych szlakach komunikacyjnych. Budowana trasa Via Baltica dodatkowo wzmacnia znaczenie regionu jako ważnego węzła transportowego między Europą Środkową a krajami bałtyckimi.

W perspektywie najbliższych lat istotną rolę mogą odegrać inwestycje związane z retencją wody, ochroną doliny Narwi, rozwojem turystyki przyrodniczej oraz wspieraniem nowoczesnego, zrównoważonego rolnictwa. Powiat posiada bowiem wyjątkowe połączenie zasobów naturalnych, dogodnego położenia oraz silnych tradycji gospodarczych.

Powiat w liczbach

Przyroda i krajobraz

Powiat Łomżyński leży na pograniczu kilku mezoregionów geograficznych, co wpływa na dużą różnorodność krajobrazu. Dominują rozległe równiny rolnicze, doliny rzeczne oraz tereny morenowe pozostawione przez ostatnie zlodowacenie.

Najbardziej charakterystycznym elementem krajobrazu jest dolina Narwi, której szerokie terasy zalewowe, starorzecza i łąki należą do najcenniejszych przyrodniczo obszarów województwa podlaskiego.

W północnej części powiatu krajobraz staje się bardziej pagórkowaty, natomiast na południu dominują otwarte przestrzenie rolnicze. W wielu miejscach zachowały się tradycyjne aleje drzew, śródpolne zadrzewienia oraz mozaika pól i łąk charakterystyczna dla historycznego Podlasia.

Wody i retencja

Najważniejszą rzeką regionu jest Narew, która odgrywa kluczową rolę przyrodniczą, gospodarczą i krajobrazową.

Sieć hydrologiczną tworzą również:

• Pisa,

• Gać,

• Ruż,

• Łojewek,

• liczne starorzecza i cieki melioracyjne.

Dolina Narwi stanowi naturalny system retencyjny magazynujący wodę podczas okresów wysokich stanów. Znajdujące się tutaj mokradła, łąki zalewowe i starorzecza pomagają ograniczać skutki suszy oraz chronią przed gwałtownymi wezbraniami.

Jednocześnie rolniczy charakter powiatu sprawia, że coraz większego znaczenia nabierają działania związane z zatrzymywaniem wody w krajobrazie, renaturyzacją cieków oraz odbudową małej retencji.

Rolnictwo i gospodarka lokalna

Powiat Łomżyński należy do najważniejszych regionów rolniczych województwa podlaskiego.

Dominują:

• hodowla bydła mlecznego,

• produkcja mleka,

• uprawa kukurydzy,

• uprawa zbóż,

• produkcja pasz,

• hodowla trzody chlewnej.

Istotną rolę odgrywają również:

• przetwórstwo spożywcze,

• usługi transportowe,

• handel,

• budownictwo,

• logistyka.

Bliskość Łomży sprawia, że mieszkańcy korzystają z zaplecza gospodarczego i usługowego miasta, jednocześnie rozwijając działalność gospodarczą na terenach wiejskich.

Dolina Narwi i rolnictwo mleczne

Powiat Łomżyński stanowi część podlaskiego zagłębia mleczarskiego. Produkcja mleka jest jednym z najważniejszych filarów lokalnej gospodarki, a nowoczesne gospodarstwa należą do najbardziej wydajnych w kraju.

Naturalne łąki doliny Narwi oraz duży udział użytków zielonych od dziesięcioleci sprzyjają rozwojowi hodowli bydła i produkcji wysokiej jakości mleka.

Lasy i środowisko

Choć lesistość jest niższa niż w wielu innych powiatach województwa podlaskiego, lasy nadal pełnią ważną funkcję przyrodniczą.

Największe kompleksy leśne znajdują się:

• w rejonie Nowogrodu,

• w dolinie Pisy,

• na terenach północnej części powiatu.

Dominują:

• sosna,

• brzoza,

• świerk,

• olsza.

Lasy wspierają retencję wody, poprawiają jakość powietrza oraz stanowią schronienie dla wielu gatunków zwierząt.

Zwierzęta i bioróżnorodność

Powiat Łomżyński posiada bogate zasoby przyrodnicze związane przede wszystkim z doliną Narwi.

Występują tutaj:

• łosie,

• bobry,

• wydry,

• jelenie,

• sarny,

• lisy.

Szczególnie cenne są siedliska ptaków związanych z terenami podmokłymi. Spotkać można m.in.:

• bielika,

• błotniaka stawowego,

• żurawia,

• derkacza,

• bociana czarnego.

Dolina Narwi pełni funkcję ważnego korytarza ekologicznego o znaczeniu regionalnym i krajowym.

Zabytki i dziedzictwo kulturowe

Powiat Łomżyński posiada bogate dziedzictwo historyczne związane z dawnym Mazowszem i Podlasiem.

Do najważniejszych atrakcji należą:

• Skansen Kurpiowski w Nowogrodzie,

• historyczny Nowogród położony nad Narwią,

• zabytkowe kościoły w Jedwabnem i Piątnicy,

• Twierdza Łomża i forty w Piątnicy,

• liczne kapliczki i przydrożne krzyże.

Szczególną rolę odgrywa dziedzictwo kurpiowskie, które do dziś jest obecne w kulturze, sztuce ludowej i lokalnych tradycjach.

Turystyka i rekreacja

Największym magnesem turystycznym regionu pozostaje dolina Narwi.

Do najciekawszych miejsc należą:

• Nowogród,

• Skansen Kurpiowski,

• forty w Piątnicy,

• dolina Narwi,

• dolina Pisy,

• liczne szlaki rowerowe i piesze.

Popularne formy aktywności obejmują:

• kajakarstwo,

• turystykę rowerową,

• wędkarstwo,

• obserwację ptaków,

• turystykę historyczną.

Region oferuje spokojny wypoczynek w otoczeniu przyrody oraz możliwość poznania kultury pogranicza mazowiecko-podlaskiego.

Zielona infrastruktura i środowisko

Powiat Łomżyński posiada bardzo dobre warunki do wdrażania rozwiązań zgodnych z ideą Zielopolis.

Najważniejsze kierunki działań obejmują:

• ochronę doliny Narwi,

• rozwój małej retencji,

• zachowanie mokradeł i starorzeczy,

• odbudowę zadrzewień śródpolnych,

• rozwój odnawialnych źródeł energii,

• zwiększanie odporności rolnictwa na skutki suszy.

Duże znaczenie ma również zachowanie naturalnych funkcji terenów zalewowych Narwi, które pełnią rolę jednej z najważniejszych zielono-błękitnych struktur regionu.

Potencjał rozwojowy

Powiat Łomżyński dysponuje znacznym potencjałem rozwoju opartym na rolnictwie, korzystnym położeniu komunikacyjnym oraz walorach przyrodniczych.

Do jego największych atutów należą:

• dolina Narwi,

• rozwinięte rolnictwo mleczne,

• bliskość Łomży,

• położenie przy Via Baltica,

• dziedzictwo kurpiowskie,

• cenne obszary przyrodnicze.

W nadchodzących latach szczególne znaczenie mogą mieć inwestycje związane z gospodarką wodną, ochroną środowiska, zieloną energetyką, logistyką oraz turystyką przyrodniczą. Powiat Łomżyński posiada wszelkie atuty, aby rozwijać się w sposób zrównoważony, wykorzystując zarówno potencjał gospodarczy, jak i wyjątkowe walory krajobrazowe regionu.