Powiat Sokólski

Charakterystyka Powiatu Sokólskiego

Powiat Sokólski położony jest w północno-wschodniej części województwa podlaskiego, przy granicy z Białorusią. Jest drugim co do wielkości powiatem w województwie i jednym z największych powiatów ziemskich w Polsce. Jego krajobraz stanowi wyjątkowe połączenie wzgórz morenowych, rozległych lasów, dolin rzecznych oraz tradycyjnych terenów rolniczych charakterystycznych dla historycznej Sokólszczyzny.

Region wyróżnia się niezwykłą różnorodnością przyrodniczą i kulturową. To obszar pogranicza, gdzie od wieków współistniały społeczności polska, białoruska, tatarska i żydowska. Ślady tej wielokulturowości są widoczne w architekturze, tradycjach religijnych, lokalnej kuchni oraz krajobrazie kulturowym. Powiat stanowi również ważną część obszaru Zielonych Płuc Polski.

Siedzibą powiatu jest Sokółka – największe miasto regionu i główny ośrodek administracyjny, gospodarczy oraz usługowy. Ważne funkcje pełnią również Dąbrowa Białostocka, Krynki oraz Suchowola, znana jako geograficzny środek Europy według jednej z popularnych koncepcji geograficznych.

Powiat Sokólski posiada ogromny potencjał związany z ochroną przyrody, rozwojem turystyki aktywnej, produkcją żywności wysokiej jakości oraz wykorzystaniem zasobów środowiskowych w sposób zrównoważony. To jeden z tych regionów, gdzie idea Zielopolis znajduje szczególnie naturalne zastosowanie dzięki harmonijnemu połączeniu przyrody, krajobrazu i lokalnych społeczności.

Powiat w liczbach

Powiat Sokólski zajmuje powierzchnię ponad 2 tys. km² i jest jednym z największych powiatów w kraju. W jego skład wchodzi 10 gmin, w tym cztery miasta: Sokółka, Dąbrowa Białostocka, Krynki i Suchowola.

Przyroda i krajobraz

Powiat leży na styku kilku krain geograficznych: Wzgórz Sokólskich, Wysoczyzny Białostockiej oraz Kotliny Biebrzańskiej. Dzięki temu krajobraz należy do najbardziej urozmaiconych w województwie podlaskim.

Najbardziej charakterystyczne elementy krajobrazu to:

• Wzgórza Sokólskie,

• tzw. Sokólska Szwajcaria,

• doliny rzeczne,

• rozległe pola uprawne,

• lasy i kompleksy puszczańskie,

• liczne źródła i obszary podmokłe.

W rejonie Łosośnej, Kundzina i Szudziałowa występują jedne z najbardziej pagórkowatych terenów północno-wschodniej Polski. Miejscami różnice wysokości osiągają kilkadziesiąt metrów na krótkim odcinku.

Wody i retencja

Powiat Sokólski posiada rozbudowaną sieć cieków wodnych i terenów źródliskowych.

Najważniejsze rzeki to:

• Sokołda,

• Łosośna,

• Sidra,

• Biebrza,

• Kumiałka.

Szczególnie cenne są liczne źródła i wysięki wód podziemnych występujące na obszarze Wzgórz Sokólskich. Doliny rzeczne oraz obszary podmokłe pełnią ważną funkcję retencyjną, ograniczając skutki suszy i stabilizując lokalne stosunki wodne.

W ostatnich latach coraz większego znaczenia nabierają działania związane z odbudową małej retencji oraz ochroną naturalnych mokradeł i terenów źródliskowych.

Rolnictwo i gospodarka lokalna

Rolnictwo pozostaje jednym z głównych filarów gospodarki powiatu.

Dominują:

• produkcja mleka,

• hodowla bydła,

• uprawa zbóż,

• kukurydza,

• produkcja pasz,

• hodowla trzody chlewnej.

Istotną rolę odgrywają także:

• przetwórstwo spożywcze,

• handel,

• usługi,

• transport,

• działalność przygraniczna.

Sokólszczyzna i produkcja żywności wysokiej jakości

Powiat od lat należy do ważnych regionów produkcji mleczarskiej Podlasia. Duży udział trwałych użytków zielonych oraz stosunkowo niewielka presja przemysłowa sprzyjają produkcji żywności wysokiej jakości.

Coraz większym zainteresowaniem cieszą się również produkty regionalne oraz gospodarstwa ekologiczne wykorzystujące naturalne walory środowiskowe regionu.

Lasy i środowisko

Lasy zajmują około jednej trzeciej powierzchni powiatu.

Najważniejsze kompleksy leśne związane są z:

• Puszczą Knyszyńską,

• Lasami Sokólskimi,

• terenami przygranicznymi,

• dolinami rzecznymi.

Dominują:

• sosna,

• świerk,

• brzoza,

• olsza,

• dąb.

Lasy pełnią funkcje retencyjne, ochronne i krajobrazowe, a jednocześnie stanowią ważny element systemu ekologicznego północno-wschodniej Polski.

Zwierzęta i bioróżnorodność

Powiat Sokólski należy do najcenniejszych przyrodniczo regionów województwa podlaskiego.

Spotkać można tutaj:

• łosie,

• wilki,

• jelenie,

• sarny,

• bobry,

• wydry.

Bogaty jest również świat ptaków:

• bielików,

• żurawi,

• orlików krzykliwych,

• bocianów czarnych,

• dzięciołów trójpalczastych.

Duże znaczenie mają obszary Natura 2000 oraz korytarze ekologiczne łączące Puszczę Knyszyńską z terenami przygranicznymi.

Zabytki i dziedzictwo kulturowe

Powiat Sokólski jest jednym z najbardziej wielokulturowych regionów Polski.

Do najważniejszych zabytków należą:

• Kolegiata św. Antoniego w Sokółce,

• historyczne centrum Krynek,

• meczet i mizar w Bohonikach,

• sanktuarium w Różanymstoku,

• zabytkowe cerkwie prawosławne,

• drewniane wsie Sokólszczyzny.

Bohoniki i dziedzictwo Tatarów

Jednym z najbardziej rozpoznawalnych miejsc regionu są Bohoniki – jedna z najważniejszych miejscowości polskich Tatarów. Drewniany meczet i zabytkowy mizar należą do najcenniejszych zabytków kultury tatarskiej w Polsce.

Turystyka i rekreacja

Powiat oferuje bardzo różnorodne możliwości aktywnego wypoczynku.

Największe atrakcje to:

• Bohoniki,

• Krynki,

• Suchowola,

• Sokółka,

• Wzgórza Sokólskie,

• Puszcza Knyszyńska,

• szlaki Szlaku Tatarskiego.

Popularne formy aktywności obejmują:

• turystykę rowerową,

• piesze wędrówki,

• obserwację ptaków,

• kajakarstwo,

• turystykę kulturową,

• fotografię krajobrazową.

Coraz większą popularność zdobywa turystyka związana z dziedzictwem pogranicza i kulturą tatarską.

Zielona infrastruktura i środowisko

Powiat Sokólski posiada bardzo dobre warunki do rozwoju działań zgodnych z ideą Zielopolis.

Najważniejsze kierunki obejmują:

• ochronę terenów źródliskowych,

• zachowanie mokradeł,

• rozwój małej retencji,

• ochronę Puszczy Knyszyńskiej,

• rozwój odnawialnych źródeł energii,

• odbudowę zadrzewień śródpolnych.

Szczególne znaczenie mają działania związane z zatrzymywaniem wody w krajobrazie oraz ochroną naturalnych systemów ekologicznych obszaru przygranicznego.

Potencjał rozwojowy

Powiat Sokólski posiada jeden z największych potencjałów rozwojowych w północno-wschodniej Polsce.

Najważniejsze atuty regionu to:

• wyjątkowy krajobraz Wzgórz Sokólskich,

• bogate dziedzictwo kulturowe,

• przygraniczne położenie,

• wysoka jakość środowiska,

• rozwinięte rolnictwo,

• walory turystyczne i przyrodnicze.

W nadchodzących latach szczególnego znaczenia mogą nabrać inwestycje związane z ochroną zasobów wodnych, turystyką przyrodniczą i kulturową, odnawialnymi źródłami energii oraz rozwojem gospodarki opartej na wysokiej jakości żywności. Powiat Sokólski ma wszelkie predyspozycje, by stać się jednym z liderów zielonej transformacji obszarów wiejskich północno-wschodniej Polski.