Powiat Zambrowski

Charakterystyka Powiatu Zambrowskiego

Powiat Zambrowski położony jest w południowo-zachodniej części województwa podlaskiego, na pograniczu historycznego Mazowsza i Podlasia. Choć należy do mniejszych powierzchniowo powiatów regionu, odgrywa ważną rolę gospodarczą dzięki silnie rozwiniętemu rolnictwu, przetwórstwu spożywczemu oraz korzystnemu położeniu komunikacyjnemu przy trasie Via Baltica. Współczesny powiat jest przykładem obszaru, gdzie tradycyjne rolnictwo skutecznie łączy się z nowoczesną gospodarką.

Siedzibą powiatu jest Zambrów – miasto o wielowiekowej historii, które pełni funkcję centrum administracyjnego, usługowego i przemysłowego dla całego regionu. W skład powiatu wchodzi pięć gmin, obejmujących łącznie ponad 160 miejscowości. Mimo stosunkowo niewielkiej powierzchni obszar ten wyróżnia się dużą aktywnością gospodarczą oraz wysoką kulturą rolną.

Największym atutem regionu są żyzne gleby, rozległe użytki zielone oraz silnie rozwinięta produkcja mleka. Powiat należy do podlaskiego zagłębia mleczarskiego, a produkowane tutaj surowce trafiają do największych zakładów mleczarskich w kraju. Dzięki temu lokalne rolnictwo od wielu lat stanowi fundament rozwoju gospodarczego regionu.

Choć Powiat Zambrowski nie posiada spektakularnych jezior czy wielkich kompleksów puszczańskich, wyróżnia się dobrze zachowanym krajobrazem rolniczym, dolinami rzecznymi oraz stosunkowo wysoką jakością środowiska. Coraz większego znaczenia nabierają również działania związane z retencją wody, odnawialnymi źródłami energii i modernizacją gospodarstw rolnych, co dobrze wpisuje się w ideę zrównoważonego rozwoju promowaną przez Zielopolis.

Powiat w liczbach

Powiat należy do mniejszych powierzchniowo jednostek województwa podlaskiego, jednak charakteryzuje się stosunkowo dużą aktywnością gospodarczą i wysokim udziałem terenów rolniczych.

Przyroda i krajobraz

Powiat Zambrowski leży w obrębie Wysoczyzny Wysokomazowieckiej. Krajobraz tworzą przede wszystkim rozległe pola uprawne, łąki, pastwiska oraz niewielkie kompleksy leśne.

Najbardziej charakterystyczne elementy krajobrazu to:

• mozaika pól i użytków zielonych,

• doliny niewielkich rzek,

• śródpolne zadrzewienia,

• tereny podmokłe,

• łagodne wzgórza polodowcowe.

Jest to jeden z tych regionów Podlasia, gdzie działalność rolnicza od wieków odgrywa dominującą rolę w kształtowaniu przestrzeni.

Wody i retencja

Powiat nie posiada dużych jezior ani znaczących zbiorników wodnych, jednak lokalna sieć rzeczna ma istotne znaczenie dla funkcjonowania rolnictwa i środowiska.

Najważniejsze cieki obejmują:

• Gać,

• Ślinę,

• Jabłonkę,

• Brok,

• liczne rowy melioracyjne.

Retencja w krajobrazie rolniczym

W regionie szczególnego znaczenia nabiera zatrzymywanie wody w krajobrazie rolniczym. W ostatnich latach coraz częściej zwraca się uwagę na potrzebę:

• odbudowy małej retencji,

• ochrony terenów podmokłych,

• zachowania zadrzewień śródpolnych,

• poprawy gospodarowania wodą w rolnictwie.

Jest to szczególnie ważne w obliczu coraz częstszych okresów suszy występujących na terenach rolniczych.

Rolnictwo i gospodarka lokalna

Rolnictwo pozostaje zdecydowanie najważniejszym sektorem gospodarki powiatu.

Dominują:

• produkcja mleka,

• hodowla bydła mlecznego,

• uprawa kukurydzy,

• produkcja pasz,

• uprawa zbóż,

• hodowla trzody chlewnej.

Znaczenie mają również:

• przetwórstwo spożywcze,

• usługi transportowe,

• handel,

• przemysł lokalny.

Mlekpol – gospodarcza wizytówka regionu

Jedną z najważniejszych specjalizacji gospodarczych powiatu jest przemysł mleczarski. Zakład produkcyjny grupy Mlekpol w Zambrowie należy do najważniejszych pracodawców regionu i stanowi jeden z filarów lokalnej gospodarki. Produkty mleczne wytwarzane z surowca pochodzącego od okolicznych rolników trafiają na rynki krajowe i zagraniczne.

Lasy i środowisko

Lasy zajmują około 30% powierzchni powiatu.

Największe kompleksy leśne występują:

• w gminie Zambrów,

• w rejonie Szumowa,

• w dolinach rzecznych,

• na terenach mniej przydatnych rolniczo.

Dominują:

• sosna,

• brzoza,

• olsza,

• świerk,

• dąb.

Lasy pełnią ważną funkcję retencyjną, ochronną i krajobrazową, a także stanowią miejsce rekreacji dla mieszkańców.

Zwierzęta i bioróżnorodność

Pomimo dominacji krajobrazu rolniczego powiat posiada cenne siedliska przyrodnicze związane z dolinami rzecznymi oraz lasami.

Występują tutaj:

• sarny,

• jelenie,

• łosie,

• dziki,

• lisy,

• bobry.

Wśród ptaków spotkać można:

• żurawie,

• bociany białe,

• błotniaki,

• czajki,

• myszołowy.

Szczególnie ważne dla zachowania bioróżnorodności są doliny rzeczne oraz zachowane zadrzewienia śródpolne.

Zabytki i dziedzictwo kulturowe

Powiat Zambrowski posiada bogatą historię związaną z Mazowszem i Podlasiem.

Do najciekawszych zabytków należą:

• historyczny układ urbanistyczny Zambrowa,

• kościół Trójcy Przenajświętszej w Zambrowie,

• zabytkowe kościoły w Rutkach i Szumowie,

• cmentarze wojenne z okresu I i II wojny światowej,

• liczne kapliczki i krzyże przydrożne.

Zambrów i historia pogranicza

Miasto Zambrów od wieków pełniło funkcję lokalnego centrum handlu i administracji. Położenie przy ważnych szlakach komunikacyjnych sprzyjało rozwojowi osadnictwa i gospodarki już od czasów średniowiecznych.

Turystyka i rekreacja

Powiat nie należy do głównych destynacji turystycznych województwa podlaskiego, jednak posiada interesujące walory dla osób poszukujących spokojnego wypoczynku.

Najważniejsze atrakcje obejmują:

• Zambrów,

• doliny lokalnych rzek,

• tereny leśne gminy Szumowo,

• historyczne kościoły regionu,

• szlaki rowerowe Podlasia.

Popularne formy aktywności to:

• turystyka rowerowa,

• spacery przyrodnicze,

• wędkarstwo,

• turystyka historyczna,

• rekreacja na terenach wiejskich.

Zielona infrastruktura i środowisko

Powiat Zambrowski posiada duży potencjał rozwoju działań zgodnych z ideą Zielopolis.

Najważniejsze kierunki obejmują:

• rozwój małej retencji,

• ochronę dolin rzecznych,

• zachowanie zadrzewień śródpolnych,

• rozwój biogazowni rolniczych,

• wykorzystanie energii słonecznej,

• poprawę efektywności gospodarowania wodą.

Nowoczesne gospodarstwa rolne coraz częściej wdrażają rozwiązania ograniczające zużycie energii i zasobów wodnych.

Potencjał rozwojowy

Powiat Zambrowski należy do najbardziej perspektywicznych rolniczych regionów województwa podlaskiego.

Największe atuty regionu to:

• silne rolnictwo mleczne,

• rozwinięte przetwórstwo spożywcze,

• położenie przy Via Baltica,

• korzystne warunki dla inwestycji,

• wysoka kultura rolna,

• stosunkowo dobre zasoby środowiskowe.

W najbliższych latach szczególnego znaczenia mogą nabrać inwestycje związane z nowoczesnym rolnictwem, odnawialnymi źródłami energii, retencją wody oraz logistyką. Powiat Zambrowski ma wszelkie predyspozycje, by pozostać jednym z liderów rozwoju gospodarczego południowo-zachodniego Podlasia.