Powiat Jaworzno

Charakterystyka Miasta Jaworzno

Jaworzno jest jednym z najbardziej interesujących i nietypowych miast województwa śląskiego. Choć administracyjnie należy do województwa śląskiego, historycznie związane jest z Małopolską i dawnym województwem krakowskim. Przez wieki rozwijało się na pograniczu Śląska i Małopolski, przy ważnych szlakach handlowych prowadzących z Krakowa na zachód Europy. Nazwa miasta wywodzi się od jaworów – drzew, które niegdyś licznie porastały te tereny.

Współczesne Jaworzno należy do największych powierzchniowo miast województwa śląskiego. W przeciwieństwie do wielu miast Górnego Śląska znaczna część jego obszaru pozostaje niezurbanizowana. Rozległe lasy, zbiorniki wodne, tereny rekreacyjne i dawne wyrobiska tworzą krajobraz bardziej przypominający region turystyczny niż typowe miasto przemysłowe. To właśnie dzięki temu Jaworzno coraz częściej postrzegane jest jako jedno z najbardziej przyjaznych środowisku miast regionu.

Przez ponad sto lat gospodarka miasta opierała się na wydobyciu węgla, energetyce i przemyśle ciężkim. Dziś Jaworzno przechodzi stopniową transformację gospodarczą, rozwijając nowoczesne usługi, logistykę i rozwiązania związane z zieloną mobilnością. Miasto stało się jednym z pionierów elektromobilności w Polsce, a znaczną część komunikacji miejskiej obsługują autobusy elektryczne.

Na tle innych miast regionu Jaworzno wyróżnia się również wyjątkową ilością terenów rekreacyjnych. Zalew Sosina, Geosfera, liczne ścieżki rowerowe oraz sąsiedztwo Jury Krakowsko-Częstochowskiej sprawiają, że miasto coraz skuteczniej wykorzystuje swoje walory przyrodnicze i krajobrazowe.

Powiat w liczbach

Przyroda i krajobraz

Jaworzno położone jest na pograniczu Wyżyny Śląskiej i Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Dzięki temu krajobraz miasta jest wyjątkowo zróżnicowany.

Najbardziej charakterystyczne elementy krajobrazu to:

• dolina Przemszy,

• wzgórza Ciężkowickie,

• kompleksy leśne Szczakowej,

• tereny dawnej eksploatacji piasków,

• zbiorniki wodne Sosina i Balaton,

• obszary Geosfery.

Znaczną część miasta zajmują lasy i tereny otwarte. W wielu miejscach dawne wyrobiska i tereny przemysłowe zostały poddane rekultywacji, stając się nowymi obszarami przyrodniczymi.

Wody i retencja

Jednym z największych atutów Jaworzna są zasoby wodne.

Najważniejsze cieki obejmują:

• Białą Przemszę,

• Przemszę,

• Kozi Bród,

• Wąwolnicę.

Dużą rolę odgrywają również sztuczne zbiorniki wodne powstałe w wyniku działalności przemysłowej i wydobywczej.

Najważniejsze z nich to:

• Sosina,

• Balaton,

• Wodnik,

• liczne stawy i zbiorniki rekultywacyjne.

W ostatnich latach miasto konsekwentnie rozwija systemy retencji oraz ochrony terenów wodnych. Szczególnie cenne przyrodniczo są doliny Przemszy i Białej Przemszy, które stanowią ważne korytarze ekologiczne dla całego regionu.

Rolnictwo i gospodarka lokalna

Jaworzno od ponad wieku należy do ważnych ośrodków przemysłowych południowej Polski.

Najważniejsze sektory gospodarki obejmują:

• energetykę,

• logistykę,

• przemysł materiałów budowlanych,

• usługi,

• handel,

• transport.

Na obrzeżach miasta nadal występują tereny rolnicze, gdzie uprawiane są:

• zboża,

• rzepak,

• kukurydza,

• rośliny pastewne.

Energetyka i przemysł – filary gospodarki Jaworzna

Przez dziesięciolecia rozwój miasta związany był z wydobyciem węgla oraz funkcjonowaniem dużych zakładów energetycznych. Elektrownia Jaworzno należy do największych obiektów energetycznych południowej Polski i od ponad stu lat wpływa na rozwój gospodarczy regionu.

Coraz większe znaczenie mają jednak inwestycje logistyczne, centra usługowe oraz nowoczesne technologie.

Lasy i środowisko

Lasy zajmują ponad jedną trzecią powierzchni miasta.

Największe kompleksy leśne znajdują się w rejonie:

• Szczakowej,

• Ciężkowic,

• Jeziorek,

• Długoszyna,

• Jelenia.

Dominują:

• sosna,

• brzoza,

• dąb,

• buk,

• olcha.

Lasy pełnią ważną funkcję retencyjną oraz stanowią naturalne zaplecze rekreacyjne dla mieszkańców.

Zwierzęta i bioróżnorodność

Duża powierzchnia terenów zielonych sprzyja zachowaniu bogatej fauny.

Na terenie miasta występują:

• sarny,

• jelenie,

• dziki,

• lisy,

• borsuki,

• kuny.

W okolicach zbiorników wodnych można obserwować:

• łabędzie,

• czaple,

• perkozy,

• zimorodki,

• błotniaki stawowe.

Szczególnie cenne są tereny Geosfery oraz doliny rzeczne, które stały się ostoją wielu gatunków roślin i zwierząt.

Zabytki i dziedzictwo kulturowe

Historia Jaworzna sięga średniowiecza, a pierwsze wzmianki o miejscowości pojawiają się już w XIII wieku. Rozwój osady związany był początkowo z wydobyciem rud ołowiu i srebra, a później z górnictwem węgla kamiennego.

Najważniejsze zabytki obejmują:

• kolegiatę św. Wojciecha i św. Katarzyny,

• zabytkowy rynek,

• kościoły w Szczakowej i Jeleniu,

• historyczne osiedla górnicze,

• obiekty przemysłowe związane z historią górnictwa.

Miasto Siedmiu Rynków

Jaworzno często określane jest mianem „Miasta Siedmiu Rynków”. Wynika to z faktu, że współczesne miasto powstało z połączenia kilku historycznych miejscowości, z których wiele posiadało własne centra i rynki. Do dziś widoczna jest policentryczna struktura miasta.

Turystyka i rekreacja

Jaworzno staje się coraz popularniejszym kierunkiem weekendowej rekreacji.

Najważniejsze atrakcje obejmują:

• Zalew Sosina,

• Geosferę,

• Balaton,

• Park Gródek,

• ścieżki rowerowe,

• dolinę Przemszy,

• punkty widokowe w Ciężkowicach.

Geosfera – wzorcowa rekultywacja terenów poprzemysłowych

Geosfera powstała na terenie dawnego kamieniołomu dolomitów. Obecnie jest jednym z najciekawszych przykładów rekultywacji terenów przemysłowych w Polsce. Łączy funkcje edukacyjne, przyrodnicze i rekreacyjne, pokazując, jak dawny teren wydobywczy może stać się cennym elementem zielonej infrastruktury.

Zielona infrastruktura i środowisko

Jaworzno należy do liderów województwa śląskiego w zakresie nowoczesnej polityki środowiskowej.

Najważniejsze kierunki działań obejmują:

• rozwój elektromobilności,

• ochronę doliny Przemszy,

• rekultywację terenów poprzemysłowych,

• rozwój retencji miejskiej,

• zwiększanie powierzchni zieleni,

• ochronę lasów,

• inwestycje w odnawialne źródła energii.

Miasto jest często wskazywane jako przykład skutecznego wykorzystania terenów pogórniczych i przemysłowych do tworzenia nowych funkcji przyrodniczych oraz rekreacyjnych.

Potencjał rozwojowy

Jaworzno posiada jeden z największych potencjałów rozwojowych w województwie śląskim.

Najważniejsze atuty miasta to:

• strategiczne położenie między Śląskiem a Małopolską,

• autostrada A4 i droga ekspresowa S1,

• rozległe tereny inwestycyjne,

• duże zasoby terenów zielonych,

• zbiorniki wodne i obszary rekreacyjne,

• rozwinięta infrastruktura energetyczna,

• doświadczenie w rekultywacji terenów przemysłowych.

W najbliższych latach szczególnego znaczenia nabiorą inwestycje związane z zieloną energią, ochroną zasobów wodnych i rozwojem nowoczesnych usług. Jaworzno ma wszelkie predyspozycje, by stać się jednym z najlepszych przykładów miasta, które skutecznie przeszło drogę od ośrodka przemysłowego do nowoczesnego miasta przyjaznego mieszkańcom i środowisku.