Powiat Piekary Śląskie

Charakterystyka Miasta Piekary Śląskie

Piekary Śląskie należą do najbardziej charakterystycznych miast Górnego Śląska. Choć ich powierzchnia jest niewielka w porównaniu z innymi miastami metropolii, od stuleci odgrywają wyjątkową rolę religijną, społeczną i historyczną. To właśnie tutaj znajduje się jedno z najważniejszych sanktuariów maryjnych w Polsce, a Kalwaria Piekarska od pokoleń przyciąga pielgrzymów z całego Śląska i innych regionów kraju. Miasto jest powszechnie uznawane za duchową stolicę Górnego Śląska.

Historia Piekar sięga średniowiecza, a pierwsze wzmianki o osadzie pochodzą z XIII wieku. Przez wieki rozwijały się tutaj górnictwo rud srebra, ołowiu i cynku, a później również przemysł związany z wydobyciem węgla kamiennego. Mimo silnych wpływów przemysłowych miasto zachowało wyjątkową tożsamość kulturową oraz silne związki z tradycją śląską.

Piekary Śląskie zajmują szczególne miejsce w historii polskości na Górnym Śląsku. W XIX wieku były ważnym ośrodkiem ruchu narodowego i religijnego, a po plebiscycie i powstaniach śląskich znalazły się w granicach odrodzonej Polski. Miasto odgrywało znaczącą rolę w kształtowaniu śląskiej tożsamości społecznej i religijnej.

Współczesne Piekary Śląskie są przykładem miasta przechodzącego transformację po epoce górnictwa. Coraz większą rolę odgrywają tereny zielone, rekreacja, usługi oraz inwestycje związane z poprawą jakości środowiska. Dzięki dużej ilości otwartych przestrzeni, wzgórz i terenów przyrodniczych miasto posiada potencjał, który wyróżnia je na tle wielu innych ośrodków metropolii śląskiej.

Powiat w liczbach

Przyroda i krajobraz

Piekary Śląskie położone są na Wyżynie Śląskiej, pomiędzy Bytomiem, Tarnowskimi Górami i Siemianowicami Śląskimi. Krajobraz miasta został częściowo ukształtowany przez działalność górniczą, jednak zachowały się również cenne tereny przyrodnicze.

Najbardziej charakterystyczne elementy krajobrazu obejmują:

• Kopiec Wyzwolenia,

• Wzgórze Kalwaryjskie,

• dolinę Brynicy,

• tereny Kozłowej Góry,

• kompleksy zieleni w Kamieniu i Dąbrówce Wielkiej,

• obszary dawnych wyrobisk i hałd poddanych rekultywacji.

Północna część miasta posiada bardziej otwarty charakter i stanowi przejście pomiędzy silnie zurbanizowaną metropolią a terenami rolniczymi powiatu tarnogórskiego.

Wody i retencja

Choć Piekary Śląskie nie leżą nad dużą rzeką, gospodarka wodna odgrywa tutaj istotną rolę.

Najważniejsze cieki obejmują:

• Brynicę,

• Szarlejkę,

• liczne rowy melioracyjne i cieki lokalne.

Kluczowe znaczenie dla regionu posiada położony na północy miasta:

• Zbiornik Kozłowa Góra.

Zbiornik Kozłowa Góra – ważny element gospodarki wodnej regionu

Zbiornik Kozłowa Góra, nazywany czasem „śląskim Balatonem”, należy do najważniejszych zbiorników retencyjnych północnej części aglomeracji śląskiej. Oprócz funkcji przeciwpowodziowej i retencyjnej pełni również ważną rolę przyrodniczą, będąc ostoją wielu gatunków ptaków wodnych.

W kontekście zmian klimatu coraz większego znaczenia nabierają działania związane z retencją wód opadowych oraz ochroną doliny Brynicy.

Rolnictwo i gospodarka lokalna

Przez większą część XX wieku rozwój miasta opierał się na:

• górnictwie węgla kamiennego,

• przemyśle wydobywczym,

• usługach związanych z sektorem przemysłowym.

Po zamknięciu kopalń gospodarka miasta stopniowo się zmienia.

Obecnie rozwijają się:

• handel,

• usługi,

• małe i średnie przedsiębiorstwa,

• logistyka,

• działalność medyczna i opiekuńcza.

Miasto po górnictwie

Piekary Śląskie są jednym z przykładów śląskich miast, które po zakończeniu działalności wydobywczej poszukują nowych kierunków rozwoju. Coraz większe znaczenie mają projekty rewitalizacyjne oraz wykorzystanie terenów poprzemysłowych do celów gospodarczych i rekreacyjnych.

Lasy i środowisko

Choć miasto nie należy do najbardziej zalesionych w regionie, posiada kilka ważnych kompleksów zieleni.

Najcenniejsze obszary obejmują:

• tereny Kozłowej Góry,

• okolice Brynicy,

• obszary rekultywowane po działalności górniczej,

• parki miejskie i zieleń osiedlową.

Dominują:

• sosny,

• brzozy,

• dęby,

• klony,

• olchy.

Dużą rolę odgrywają również zadrzewienia powstałe spontanicznie na dawnych terenach przemysłowych.

Zwierzęta i bioróżnorodność

Największe znaczenie przyrodnicze mają tereny wokół zbiornika Kozłowa Góra oraz doliny Brynicy.

Występują tutaj:

• sarny,

• lisy,

• kuny,

• jeże,

• bobry.

W rejonie zbiornika można obserwować:

• czaple siwe,

• łabędzie,

• perkozy,

• kormorany,

• błotniaki stawowe.

Obszary te stanowią ważny element regionalnej sieci korytarzy ekologicznych.

Zabytki i dziedzictwo kulturowe

Piekary Śląskie posiadają wyjątkowo bogate dziedzictwo religijne i historyczne.

Najważniejsze zabytki obejmują:

• Bazylikę Najświętszej Maryi Panny i św. Bartłomieja,

• Kalwarię Piekarską,

• Kopiec Wyzwolenia,

• historyczne centrum miasta,

• zabytkowe osiedla robotnicze,

• obiekty dawnego górnictwa.

Sanktuarium Matki Bożej Piekarskiej

Bazylika w Piekarach Śląskich należy do najważniejszych sanktuariów maryjnych w Polsce. Coroczne pielgrzymki mężczyzn oraz kobiet gromadzą dziesiątki tysięcy wiernych i od dziesięcioleci są ważnym wydarzeniem religijnym oraz społecznym dla całego regionu.

Turystyka i rekreacja

Największe atrakcje miasta obejmują:

• Sanktuarium Matki Bożej Piekarskiej,

• Kalwarię Piekarską,

• Kopiec Wyzwolenia,

• Zbiornik Kozłowa Góra,

• ścieżki rowerowe wokół Brynicy,

• tereny rekreacyjne Kamienia i Kozłowej Góry.

Kopiec Wyzwolenia – najlepszy punkt widokowy północnej metropolii

Usypany w okresie międzywojennym Kopiec Wyzwolenia jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli miasta. Ze szczytu rozciąga się panorama obejmująca znaczną część Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii oraz północne tereny województwa śląskiego.

Zielona infrastruktura i środowisko

Piekary Śląskie posiadają duży potencjał rozwoju błękitno-zielonej infrastruktury.

Najważniejsze kierunki działań obejmują:

• ochronę doliny Brynicy,

• rozwój retencji miejskiej,

• rewitalizację terenów pogórniczych,

• zwiększanie powierzchni zieleni,

• ochronę zbiornika Kozłowa Góra,

• rozwój odnawialnych źródeł energii,

• poprawę efektywności energetycznej budynków.

Miasto coraz częściej wykorzystuje tereny po dawnym górnictwie do tworzenia nowych funkcji przyrodniczych i rekreacyjnych.

Potencjał rozwojowy

Piekary Śląskie posiadają wiele atutów, które mogą wspierać rozwój miasta w kolejnych dekadach.

Najważniejsze z nich to:

• centralne położenie w metropolii,

• silna marka pielgrzymkowa,

• Zbiornik Kozłowa Góra,

• tereny poprzemysłowe możliwe do rewitalizacji,

• duża ilość terenów otwartych,

• bogate dziedzictwo historyczne,

• rozwijająca się infrastruktura rekreacyjna.

Przyszłość miasta będzie związana z dalszą transformacją po epoce górnictwa, poprawą jakości środowiska oraz wykorzystaniem potencjału turystyki religijnej, rekreacyjnej i przyrodniczej. Piekary Śląskie mogą stać się jednym z ciekawszych przykładów miasta średniej wielkości, które skutecznie połączy ochronę dziedzictwa, rozwój społeczny i zieloną transformację.