Powiat Świętochłowice

Charakterystyka Miasta Świętochłowice

Świętochłowice są jednym z najbardziej niezwykłych miast województwa śląskiego. Choć zajmują zaledwie około 13 km² powierzchni i należą do najmniejszych miast na prawach powiatu w Polsce, odegrały ogromną rolę w historii przemysłowego Górnego Śląska. To właśnie tutaj przez dziesięciolecia działały kopalnie, huty cynku, huty żelaza oraz zakłady przemysłowe, które współtworzyły potęgę gospodarczą regionu.

Miasto położone jest w samym sercu Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii, pomiędzy Chorzowem, Rudą Śląską i Bytomiem. Mimo niewielkich rozmiarów wyróżnia się niezwykle bogatą historią oraz silną tożsamością lokalną. Dzielnice takie jak Lipiny, Chropaczów czy Zgoda należą do najbardziej rozpoznawalnych historycznych osiedli robotniczych Górnego Śląska.

Świętochłowice są także symbolem przemian zachodzących w miastach poprzemysłowych. W miejscach dawnych hałd, wyrobisk i terenów przemysłowych powstały nowe przestrzenie rekreacyjne, parki i obiekty sportowe. Najlepszym przykładem jest kompleks Skałka, który dziś należy do najważniejszych terenów wypoczynkowych miasta.

Współczesne Świętochłowice coraz mocniej stawiają na poprawę jakości przestrzeni miejskiej, rozwój terenów zielonych oraz rewitalizację dzielnic historycznych. Dzięki centralnemu położeniu i bardzo dobrej komunikacji pozostają ważnym elementem organizmu metropolitalnego województwa śląskiego.

Powiat w liczbach

Przyroda i krajobraz

Świętochłowice położone są na Wyżynie Śląskiej, w jednym z najbardziej zurbanizowanych obszarów Europy. Krajobraz miasta został silnie przekształcony przez działalność przemysłową, jednak właśnie dzięki temu powstały interesujące tereny rekreacyjne i przyrodnicze.

Najbardziej charakterystyczne elementy krajobrazu obejmują:

• kompleks Skałka,

• tereny rekultywowane po dawnym przemyśle,

• doliny lokalnych cieków wodnych,

• osiedla robotnicze wpisane w krajobraz miejski,

• tereny zieleni urządzonej w centrum miasta.

Szczególnie interesujące są obszary powstałe na dawnych zwałowiskach i wyrobiskach, które z czasem przekształciły się w zielone enklawy pośród zwartej zabudowy miejskiej.

Wody i retencja

Choć Świętochłowice nie leżą nad dużą rzeką, gospodarka wodna odgrywa istotną rolę w funkcjonowaniu miasta.

Najważniejsze cieki obejmują:

• Rawę,

• Potok Chropaczowski,

• lokalne rowy odwadniające.

Znaczącą rolę pełnią również:

• stawy rekreacyjne,

• zbiorniki retencyjne,

• tereny podmokłe powstałe na obszarach poprzemysłowych.

Rekultywacja terenów wodnych

W wielu miejscach dawne wyrobiska i niecki osiadania zostały wykorzystane do tworzenia terenów retencyjnych i rekreacyjnych. To rozwiązania szczególnie ważne w gęsto zabudowanym środowisku miejskim, gdzie każdy obszar zdolny do magazynowania wody ma duże znaczenie dla ograniczania skutków gwałtownych opadów.

Rolnictwo i gospodarka lokalna

Rolnictwo praktycznie nie odgrywa już znaczącej roli w gospodarce miasta.

Przez ponad sto lat rozwój Świętochłowic opierał się na:

• górnictwie węgla kamiennego,

• hutnictwie cynku,

• hutnictwie żelaza,

• przemyśle ciężkim.

Obecnie dominują:

• handel,

• usługi,

• małe i średnie przedsiębiorstwa,

• logistyka,

• działalność związana z obsługą metropolii.

Miasto przemysłowej transformacji

Świętochłowice należą do grupy miast, które przechodzą głęboką transformację gospodarczą po zakończeniu dominacji przemysłu ciężkiego. Coraz większą rolę odgrywają inwestycje związane z rewitalizacją przestrzeni miejskiej oraz rozwojem usług.

Lasy i środowisko

Miasto posiada niewielkie powierzchnie leśne, jednak dużą rolę odgrywają:

• parki miejskie,

• zadrzewienia osiedlowe,

• tereny rekultywowane,

• obszary zieleni urządzonej.

Najważniejsze obszary zielone obejmują:

• Skałkę,

• tereny rekreacyjne Zgody,

• zieleń parkową centrum miasta,

• Planty Chropaczowskie.

Coraz większego znaczenia nabiera tworzenie nowych terenów zielonych na obszarach poprzemysłowych.

Zwierzęta i bioróżnorodność

Pomimo miejskiego charakteru występują tutaj:

• jeże,

• wiewiórki,

• kuny,

• lisy.

W parkach i przy zbiornikach wodnych można obserwować:

• kaczki krzyżówki,

• łabędzie,

• czaple,

• dzięcioły,

• kosy i drozdy.

Znaczenie przyrodnicze miasta wynika przede wszystkim z funkcji lokalnych korytarzy ekologicznych łączących tereny zielone Chorzowa, Rudy Śląskiej i Bytomia.

Zabytki i dziedzictwo kulturowe

Historia Świętochłowic jest nierozerwalnie związana z historią przemysłowego Śląska.

Najważniejsze zabytki obejmują:

• kościół św. Augustyna,

• historyczne osiedla robotnicze Lipin,

• zabytkowe budynki przemysłowe,

• pozostałości dawnej infrastruktury hutniczej,

• miejsca pamięci związane z obozem Zgoda.

Lipiny – jedna z ikon śląskiej historii

Lipiny należą do najbardziej znanych robotniczych dzielnic Górnego Śląska. Charakterystyczna zabudowa familokowa oraz przemysłowe dziedzictwo tworzą jeden z najbardziej rozpoznawalnych krajobrazów historycznych regionu.

Turystyka i rekreacja

Najważniejsze atrakcje miasta obejmują:

• kompleks rekreacyjny Skałka,

• stadion OSiR Skałka,

• Muzeum Powstań Śląskich,

• historyczne dzielnice Lipiny i Chropaczów,

• tereny spacerowe i rowerowe.

Skałka – symbol współczesnych Świętochłowic

Kompleks Skałka powstał na terenach zdegradowanych przez przemysł ciężki. Dziś obejmuje park, obiekty sportowe, zbiorniki wodne oraz tereny rekreacyjne i należy do najważniejszych miejsc wypoczynku mieszkańców miasta.

Zielona infrastruktura i środowisko

Świętochłowice są interesującym przykładem miasta, w którym zielona transformacja odbywa się na terenach dawniej zajmowanych przez przemysł.

Najważniejsze kierunki działań obejmują:

• rozwój retencji miejskiej,

• rewitalizację terenów poprzemysłowych,

• zwiększanie powierzchni zieleni,

• ochronę lokalnych cieków wodnych,

• poprawę jakości powietrza,

• rozwój odnawialnych źródeł energii,

• adaptację miasta do zmian klimatu.

W przypadku tak gęsto zabudowanego miasta każda nowa przestrzeń zielona ma szczególne znaczenie dla jakości życia mieszkańców.

Potencjał rozwojowy

Świętochłowice dysponują ograniczoną powierzchnią, ale posiadają wiele atutów rozwojowych.

Najważniejsze z nich to:

• centralne położenie w metropolii,

• bardzo dobra komunikacja,

• bogate dziedzictwo przemysłowe,

• tereny wymagające rewitalizacji,

• rozwijająca się infrastruktura rekreacyjna,

• silna lokalna tożsamość.

Przyszłość miasta będzie opierać się przede wszystkim na poprawie jakości przestrzeni miejskiej, zagospodarowaniu terenów poprzemysłowych oraz rozwoju zielonej infrastruktury. Świętochłowice mogą stać się jednym z najlepszych przykładów skutecznej rewitalizacji niewielkiego miasta przemysłowego w centrum dużej metropolii.