Powiat Zabrze

Charakterystyka Miasta Zabrze

Zabrze jest jednym z symboli przemysłowego Górnego Śląska i jednocześnie jednym z najciekawszych przykładów miasta przechodzącego transformację od gospodarki opartej na wydobyciu węgla do nowoczesnego ośrodka nauki, usług i turystyki przemysłowej. Położone pomiędzy Gliwicami, Bytomiem i Rudą Śląską stanowi ważny element Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii. Miasto na prawach powiatu zajmuje powierzchnię 80,4 km² i liczy około 151 tysięcy mieszkańców.

Historia Zabrza jest nierozerwalnie związana z górnictwem. Już od XIX wieku rozwijały się tutaj kopalnie, koksownie, huty oraz zakłady przemysłowe, które uczyniły miasto jednym z filarów gospodarczych Górnego Śląska. Przez dziesięciolecia szyby kopalniane, hałdy i zakłady przemysłowe dominowały w krajobrazie miasta, a tysiące mieszkańców znajdowały zatrudnienie w sektorze wydobywczym.

Współczesne Zabrze coraz częściej kojarzone jest jednak z turystyką przemysłową. Zabytkowa Kopalnia Guido, Sztolnia Królowa Luiza oraz inne obiekty dawnego przemysłu należą do najważniejszych atrakcji turystycznych województwa śląskiego. Dzięki nim miasto stało się jednym z europejskich liderów w dziedzinie rewitalizacji dziedzictwa przemysłowego.

Jednocześnie Zabrze posiada rozległe tereny zielone, ogród botaniczny, parki oraz obszary leśne południowych dzielnic. Coraz większą rolę odgrywają działania związane z poprawą jakości środowiska, zagospodarowaniem terenów pogórniczych oraz rozwojem błękitno-zielonej infrastruktury. To właśnie połączenie przemysłowego dziedzictwa i zielonej transformacji stanowi dziś jeden z największych atutów miasta.

Powiat w liczbach

Przyroda i krajobraz

Zabrze położone jest na pograniczu Płaskowyżu Bytomskiego oraz Kotliny Raciborskiej. Krajobraz miasta został silnie przekształcony przez działalność przemysłową, jednak zachowało się wiele terenów zielonych i przyrodniczych.

Najbardziej charakterystyczne elementy krajobrazu obejmują:

• dolinę Kłodnicy,

• dolinę Bytomki,

• lasy Makoszów i Rokitnicy,

• tereny pogórnicze Guido,

• obszary rekultywowane,

• liczne hałdy i wzgórza antropogeniczne.

Szczególnie interesujące są tereny południowych dzielnic miasta, gdzie znajdują się większe kompleksy leśne oraz obszary przyrodnicze pełniące funkcję lokalnych korytarzy ekologicznych.

Wody i retencja

Najważniejszymi ciekami wodnymi miasta są:

• Kłodnica,

• Bytomka,

• Potok Mikulczycki,

• liczne rowy i cieki odwadniające.

Znaczącą rolę odgrywają również:

• zbiorniki poeksploatacyjne,

• stawy retencyjne,

• tereny podmokłe związane z osiadaniem gruntu po eksploatacji górniczej.

Kłodnica i Bytomka

Obie rzeki należą do dorzecza Odry i odgrywają ważną rolę w systemie hydrologicznym miasta. W ostatnich latach coraz większy nacisk kładzie się na renaturyzację cieków, rozwój retencji miejskiej oraz ograniczanie skutków gwałtownych opadów.

Pogórnicza retencja

Podobnie jak w wielu miastach Górnego Śląska, niecki osiadania i dawne wyrobiska tworzą dodatkowe możliwości magazynowania wody. Odpowiednie zagospodarowanie tych terenów może wspierać lokalny system retencyjny.

Rolnictwo i gospodarka lokalna

Rolnictwo odgrywa niewielką rolę, choć na obrzeżach miasta występują jeszcze tereny rolnicze.

Najważniejsze sektory gospodarki obejmują:

• przemysł,

• logistykę,

• handel,

• usługi,

• medycynę,

• edukację,

• nowoczesne technologie.

Górnictwo jako fundament rozwoju

Przez ponad sto lat Zabrze należało do najważniejszych ośrodków wydobycia węgla kamiennego w Polsce. Działały tutaj słynne kopalnie Guido, Makoszowy, Sośnica czy Zabrze. Dziedzictwo to nadal jest widoczne w krajobrazie miasta.

Medycyna i nauka

Miasto jest również ważnym ośrodkiem medycznym. Funkcjonuje tutaj Śląskie Centrum Chorób Serca, które należy do najbardziej renomowanych placówek kardiologicznych w Polsce i Europie. Dzięki temu Zabrze jest rozpoznawalne nie tylko jako miasto przemysłowe, ale również jako centrum nowoczesnej medycyny.

Lasy i środowisko

Największe kompleksy leśne znajdują się w dzielnicach:

• Makoszowy,

• Rokitnica,

• Grzybowice,

• Mikulczyce.

Dominują:

• sosny,

• brzozy,

• dęby,

• buki,

• olchy.

Coraz większą powierzchnię zajmują również tereny powstałe w wyniku naturalnej sukcesji roślinności na dawnych obszarach przemysłowych i pogórniczych.

Zwierzęta i bioróżnorodność

Pomimo miejskiego charakteru występują tutaj:

• sarny,

• dziki,

• lisy,

• kuny,

• jeże.

W parkach, lasach i przy zbiornikach wodnych spotkać można:

• myszołowy,

• dzięcioły,

• czaple,

• zimorodki,

• liczne gatunki ptaków śpiewających.

Tereny zielone Zabrza pełnią ważną funkcję ekologicznego łącznika pomiędzy Gliwicami, Rudą Śląską i Bytomiem.

Zabytki i dziedzictwo kulturowe

Zabrze należy do najważniejszych miast dziedzictwa przemysłowego w Polsce.

Najcenniejsze zabytki obejmują:

• Zabytkową Kopalnię Guido,

• Sztolnię Królowa Luiza,

• dawną Kopalnię Makoszowy,

• wieżę ciśnień przy ul. Zamoyskiego,

• osiedla robotnicze Biskupic i Zandki,

• kościół św. Józefa,

• zabytkowe szyby i budynki przemysłowe.

Kopalnia Guido

To jedna z najbardziej rozpoznawalnych atrakcji województwa śląskiego. Turyści mogą zjechać ponad 300 metrów pod ziemię i poznać historię górnictwa w autentycznych wyrobiskach. Obiekt należy do najcenniejszych zabytków techniki w Polsce.

Turystyka i rekreacja

Najważniejsze atrakcje miasta obejmują:

• Kopalnię Guido,

• Sztolnię Królowa Luiza,

• Ogród Botaniczny,

• Park im. Poległych Bohaterów,

• Park Techniki Wojskowej,

• Arenę Zabrze,

• szlaki dziedzictwa przemysłowego.

Górnik Zabrze

Miasto jest również jednym z najważniejszych ośrodków piłkarskich w Polsce. Górnik Zabrze pozostaje jednym z najbardziej utytułowanych klubów w historii polskiego futbolu i ważnym elementem lokalnej tożsamości.

Zielona infrastruktura i środowisko

Zabrze posiada ogromny potencjał związany z zagospodarowaniem terenów poprzemysłowych.

Najważniejsze kierunki działań obejmują:

• rozwój retencji miejskiej,

• ochronę doliny Kłodnicy,

• rewitalizację terenów pogórniczych,

• tworzenie nowych parków,

• rozwój odnawialnych źródeł energii,

• zwiększanie powierzchni zieleni miejskiej,

• adaptację miasta do zmian klimatu.

Szczególnie interesujące są projekty przekształcania dawnych terenów przemysłowych w przestrzenie rekreacyjne i przyrodnicze.

Potencjał rozwojowy

Zabrze należy do miast o bardzo dużym potencjale rozwoju.

Największe atuty miasta to:

• centralne położenie w metropolii,

• bogate dziedzictwo przemysłowe,

• rozwinięta infrastruktura drogowa,

• silny sektor medyczny,

• potencjał naukowy i edukacyjny,

• tereny inwestycyjne,

• możliwość rewitalizacji obszarów pogórniczych.

W najbliższych latach szczególnego znaczenia nabiorą inwestycje związane z zieloną transformacją, rozwojem nowoczesnych usług, ochroną zasobów wodnych oraz dalszym wykorzystaniem dziedzictwa przemysłowego jako elementu budującego markę miasta. Zabrze ma wszelkie predyspozycje, aby stać się jednym z liderów rewitalizacji terenów poprzemysłowych w Polsce.