Powiat Jędrzejowski

Charakterystyka Powiatu Jędrzejowskiego

Powiat Jędrzejowski położony jest w południowo-zachodniej części województwa świętokrzyskiego i należy do największych powierzchniowo powiatów regionu. Jego centralnym ośrodkiem jest Jędrzejów – miasto o wielowiekowej historii, znane przede wszystkim z zabytkowego opactwa cystersów oraz ważnego położenia komunikacyjnego na trasie łączącej Kielce z Krakowem.

Region stanowi interesujące połączenie terenów rolniczych, leśnych oraz obszarów o wysokich walorach przyrodniczych. Krajobraz tworzą łagodne wzgórza Wyżyny Małopolskiej, doliny rzeczne oraz rozległe kompleksy leśne. Powiat zachował w dużej mierze charakter rolniczy, choć coraz większą rolę odgrywa również przemysł spożywczy, logistyka oraz turystyka kulturowa.

Szczególnym wyróżnikiem powiatu jest jego bogate dziedzictwo historyczne. To właśnie tutaj znajduje się jedno z najważniejszych opactw cysterskich w Polsce, a także liczne zabytkowe kościoły, pałace i dwory świadczące o znaczeniu regionu na przestrzeni wieków.

Dzięki dogodnemu położeniu przy ważnych szlakach komunikacyjnych oraz znacznym zasobom przyrodniczym powiat posiada duży potencjał rozwojowy. W ostatnich latach coraz większą uwagę poświęca się również ochronie zasobów wodnych, rozwojowi zielonej infrastruktury i poprawie jakości środowiska.

Powiat w liczbach

Przyroda i krajobraz

Powiat Jędrzejowski leży na pograniczu Niecki Nidziańskiej oraz Wyżyny Małopolskiej. Krajobraz regionu jest zróżnicowany i obejmuje zarówno rozległe tereny rolnicze, jak i kompleksy leśne oraz malownicze doliny rzeczne.

Najbardziej charakterystyczne elementy krajobrazu obejmują:

• dolinę Nidy,

• dolinę Mierzawy,

• Wzgórza Jędrzejowskie,

• kompleksy leśne w rejonie Nagłowic i Małogoszcza,

• rozległe pola uprawne,

• tereny źródliskowe licznych cieków wodnych.

Region zachował wiele naturalnych krajobrazów rolniczych, które tworzą mozaikę pól, łąk i zadrzewień śródpolnych.

Wody i retencja

Najważniejszym elementem sieci hydrologicznej powiatu jest Nida, której dopływy odgrywają istotną rolę w gospodarce wodnej całego regionu.

System wodny tworzą przede wszystkim:

• Nida,

• Mierzawa,

• Brzeźnica,

• Lipka,

• liczne mniejsze cieki i stawy.

Doliny rzeczne pełnią ważne funkcje przyrodnicze i retencyjne. W okresach intensywnych opadów magazynują nadmiar wody, natomiast podczas suszy pomagają utrzymać odpowiednie warunki wodne dla rolnictwa i ekosystemów.

Coraz większego znaczenia nabierają działania związane z:

• małą retencją,

• ochroną mokradeł,

• odbudową zadrzewień,

• zwiększaniem zdolności retencyjnych krajobrazu.

Rolnictwo i gospodarka lokalna

Powiat Jędrzejowski należy do ważnych regionów rolniczych województwa świętokrzyskiego.

Dominujące uprawy obejmują:

• pszenicę,

• jęczmień,

• żyto,

• kukurydzę,

• rzepak,

• buraki cukrowe.

Rozwinięta jest również hodowla bydła mlecznego i trzody chlewnej.

Poza rolnictwem istotną rolę odgrywają:

• przemysł spożywczy,

• przetwórstwo rolne,

• budownictwo,

• transport,

• handel,

• usługi.

Tradycje rolnicze i przetwórstwo spożywcze

Jednym z wyróżników gospodarczych regionu pozostaje silne zaplecze rolnicze oraz rozwinięte przetwórstwo żywności. Produkcja rolna od pokoleń stanowi podstawę funkcjonowania wielu gmin powiatu.

Dzięki korzystnym warunkom glebowym i klimatycznym region zachowuje wysoką produktywność rolnictwa, a lokalne przedsiębiorstwa przetwórcze tworzą znaczącą część miejsc pracy.

Lasy i środowisko

Lasy zajmują około jednej czwartej powierzchni powiatu.

Największe kompleksy leśne znajdują się w rejonie:

• Małogoszcza,

• Nagłowic,

• Sobkowa,

• Oksy,

• Sędziszowa.

Dominują:

• sosny,

• dęby,

• brzozy,

• buki,

• graby.

Lasy pełnią ważne funkcje przyrodnicze, retencyjne i rekreacyjne. Stanowią również istotny element przeciwdziałania skutkom zmian klimatu.

Zwierzęta i bioróżnorodność

Powiat posiada liczne siedliska związane z lasami, terenami rolniczymi oraz dolinami rzecznymi.

Występują tutaj:

• jelenie,

• sarny,

• dziki,

• lisy,

• borsuki,

• kuny.

W dolinach rzecznych i na terenach podmokłych spotkać można:

• bociany białe,

• czaple siwe,

• żurawie,

• błotniaki stawowe,

• zimorodki.

Dolina Nidy oraz jej dopływy tworzą ważne korytarze ekologiczne dla wielu gatunków zwierząt.

Zabytki i dziedzictwo kulturowe

Powiat Jędrzejowski posiada wyjątkowo bogate dziedzictwo historyczne związane z dziejami Małopolski.

Najcenniejsze zabytki obejmują:

• Opactwo Cystersów w Jędrzejowie,

• zabytkowe centrum Jędrzejowa,

• pałac w Sobkowie,

• renesansowy zespół obronny w Sobkowie,

• dwór Mikołaja Reja w Nagłowicach,

• liczne kościoły i zespoły dworskie.

Opactwo Cystersów w Jędrzejowie

Najważniejszym zabytkiem powiatu jest Opactwo Cystersów w Jędrzejowie – jeden z najstarszych klasztorów cysterskich w Polsce. To miejsce związane z działalnością Wincenty Kadłubek, którego grób znajduje się w klasztorze.

Obiekt od wieków stanowi jeden z najważniejszych symboli regionu i przyciąga turystów z całego kraju.

Turystyka i rekreacja

Powiat oferuje wiele możliwości aktywnego wypoczynku oraz poznawania historii regionu.

Najważniejsze atrakcje obejmują:

• Opactwo Cystersów w Jędrzejowie,

• Muzeum im. Przypkowskich,

• Sobków,

• Nagłowice,

• dolinę Nidy,

• liczne szlaki rowerowe,

• tereny leśne i rekreacyjne.

Dużą popularnością cieszą się:

• turystyka rowerowa,

• turystyka historyczna,

• kajakarstwo,

• wędrówki piesze,

• wypoczynek na łonie natury.

Zielona infrastruktura i środowisko

Powiat Jędrzejowski posiada dobre warunki do rozwoju błękitno-zielonej infrastruktury.

Najważniejsze kierunki działań obejmują:

• ochronę doliny Nidy i Mierzawy,

• rozwój małej retencji,

• ochronę lasów,

• zwiększanie liczby zadrzewień śródpolnych,

• rozwój odnawialnych źródeł energii,

• ochronę gleb przed erozją,

• poprawę gospodarki wodnej.

Szczególnie ważne pozostaje zatrzymywanie wody w krajobrazie rolniczym oraz wzmacnianie odporności regionu na coraz częstsze okresy suszy.

Potencjał rozwojowy

Powiat Jędrzejowski posiada duży potencjał rozwoju oparty na rolnictwie, przetwórstwie spożywczym, turystyce oraz korzystnym położeniu komunikacyjnym.

Najważniejsze atuty regionu to:

• silne rolnictwo,

• bogate dziedzictwo historyczne,

• Opactwo Cystersów,

• dolina Nidy,

• rozwinięte przetwórstwo spożywcze,

• korzystne położenie transportowe,

• znaczne zasoby terenów inwestycyjnych.

W najbliższych latach coraz większą rolę będą odgrywać inwestycje związane z gospodarką wodną, odnawialnymi źródłami energii, ochroną środowiska oraz rozwojem turystyki kulturowej. Powiat Jędrzejowski ma wszelkie predyspozycje, aby skutecznie łączyć tradycje rolnicze z nowoczesnym, zrównoważonym rozwojem.