Powiat Opatowski

Charakterystyka Powiatu Opatowskiego

Powiat Opatowski położony jest we wschodniej części województwa świętokrzyskiego i należy do regionów o wyjątkowo bogatej historii oraz dużym znaczeniu rolniczym. Jego siedzibą jest Opatów – jedno z najstarszych miast województwa świętokrzyskiego, które przez stulecia odgrywało ważną rolę handlową i administracyjną na szlakach łączących Małopolskę z Rusią oraz ziemiami położonymi nad Wisłą.

Region wyróżnia się malowniczym krajobrazem Wyżyny Sandomierskiej i Wyżyny Opatowskiej. Liczne lessowe wzgórza, głębokie wąwozy, doliny rzeczne oraz rozległe pola uprawne tworzą charakterystyczny krajobraz wschodniej części województwa świętokrzyskiego. Obszar ten od wieków słynie z żyznych gleb i rozwiniętego rolnictwa.

Powiat Opatowski posiada również duże znaczenie historyczne. Znajdują się tutaj średniowieczne miasta, zabytkowe klasztory, pałace oraz liczne obiekty związane z historią dawnej Małopolski. W wielu miejscowościach zachował się tradycyjny układ urbanistyczny oraz cenne zabytki architektury sakralnej.

Dzięki położeniu w pobliżu doliny Wisły oraz sąsiedztwu Sandomierszczyzny region posiada potencjał rozwoju turystyki kulturowej, rolnictwa wysokiej jakości oraz przedsięwzięć związanych z ochroną krajobrazu i zasobów przyrodniczych.

Powiat w liczbach

Przyroda i krajobraz

Powiat Opatowski leży na obszarze Wyżyny Opatowskiej oraz częściowo Wyżyny Sandomierskiej. Krajobraz tworzą głównie lessowe wzgórza, doliny rzeczne i rozległe tereny rolnicze.

Najbardziej charakterystyczne elementy krajobrazu obejmują:

• Wyżynę Opatowską,

• dolinę Opatówki,

• dolinę Koprzywianki,

• lessowe wąwozy,

• rozległe pola uprawne,

• fragmenty doliny Wisły.

Charakterystycznym elementem regionu są głębokie wąwozy lessowe, które powstały w wyniku wielowiekowej działalności wody na podatnych na erozję glebach.

Wody i retencja

Powiat Opatowski znajduje się w zlewni Wisły i odgrywa istotną rolę w gospodarce wodnej wschodniej części województwa.

Najważniejsze cieki wodne obejmują:

• Opatówkę,

• Koprzywiankę,

• Kamienną,

• Świślinę,

• liczne mniejsze strumienie.

W regionie występują również:

• stawy hodowlane,

• niewielkie zbiorniki retencyjne,

• obszary podmokłe związane z dolinami rzecznymi.

Najważniejsze wyzwania związane z gospodarką wodną obejmują:

• przeciwdziałanie suszy,

• ograniczanie erozji gleb,

• rozwój małej retencji,

• ochronę dolin rzecznych,

• poprawę retencji krajobrazowej.

W związku z dużym udziałem gruntów rolnych zatrzymywanie wody w krajobrazie staje się jednym z kluczowych kierunków rozwoju regionu.

Rolnictwo i gospodarka lokalna

Rolnictwo pozostaje najważniejszym sektorem gospodarki Powiatu Opatowskiego.

Dominujące uprawy obejmują:

• pszenicę,

• jęczmień,

• rzepak,

• kukurydzę,

• buraki cukrowe,

• warzywa.

W wielu gospodarstwach rozwijają się także:

• sadownictwo,

• produkcja owoców miękkich,

• hodowla bydła,

• hodowla trzody chlewnej.

Istotną rolę odgrywają również:

• przetwórstwo spożywcze,

• handel,

• budownictwo,

• usługi lokalne.

Rolnictwo lessowych wzgórz

Jednym z największych atutów regionu są bardzo żyzne gleby lessowe. Dzięki nim Powiat Opatowski należy do najważniejszych obszarów produkcji rolnej województwa świętokrzyskiego.

Dobre warunki glebowe sprzyjają uzyskiwaniu wysokich plonów i rozwojowi nowoczesnego rolnictwa, które coraz częściej wykorzystuje rozwiązania ograniczające zużycie wody i poprawiające ochronę gleb.

Lasy i środowisko

Lasy zajmują około jednej piątej powierzchni powiatu.

Największe kompleksy leśne znajdują się w rejonie:

• Baćkowic,

• Iwanisk,

• Ożarowa,

• Wojciechowic.

Dominują:

• sosny,

• dęby,

• buki,

• graby,

• brzozy.

Lasy pełnią ważną funkcję ochronną, ograniczają erozję lessowych stoków i wspomagają retencję wód opadowych.

Zwierzęta i bioróżnorodność

Powiat Opatowski posiada liczne siedliska związane z terenami rolniczymi, lasami oraz dolinami rzecznymi.

Występują tutaj:

• sarny,

• jelenie,

• dziki,

• lisy,

• borsuki,

• kuny.

W dolinach rzecznych i na terenach otwartych można spotkać:

• bociany białe,

• żurawie,

• czaple siwe,

• błotniaki stawowe,

• kuropatwy.

Ważną rolę odgrywają również korytarze ekologiczne związane z doliną Wisły oraz dopływami tej rzeki.

Zabytki i dziedzictwo kulturowe

Powiat Opatowski należy do najcenniejszych historycznie regionów województwa świętokrzyskiego.

Najważniejsze zabytki obejmują:

• Kolegiatę św. Marcina w Opatowie,

• Podziemną Trasę Turystyczną w Opatowie,

• klasztor w Karwowie,

• zamek Krzyżtopór w Ujeździe,

• historyczne centrum Opatowa,

• liczne dwory i kościoły regionu.

Krzyżtopór – jedna z największych rezydencji Europy XVII wieku

Najbardziej znanym zabytkiem powiatu jest Zamek Krzyżtopór. Monumentalna rezydencja magnacka była w XVII wieku jedną z największych i najbardziej nowoczesnych budowli pałacowych w Europie.

Do dziś ruiny zamku należą do największych atrakcji turystycznych województwa świętokrzyskiego.

Turystyka i rekreacja

Powiat oferuje coraz więcej możliwości aktywnego wypoczynku i poznawania historii regionu.

Najważniejsze atrakcje obejmują:

• Zamek Krzyżtopór,

• Opatów,

• Kolegiatę św. Marcina,

• liczne wąwozy lessowe,

• trasy rowerowe,

• obszary przyrodnicze Wyżyny Opatowskiej.

Popularnością cieszą się:

• turystyka historyczna,

• turystyka rowerowa,

• wycieczki krajoznawcze,

• fotografia krajobrazowa,

• agroturystyka.

Zielona infrastruktura i środowisko

Powiat Opatowski posiada duży potencjał rozwoju działań związanych z ochroną krajobrazu i gospodarką wodną.

Najważniejsze kierunki działań obejmują:

• rozwój małej retencji,

• ochronę lessowych wzgórz przed erozją,

• zwiększanie liczby zadrzewień śródpolnych,

• ochronę dolin rzecznych,

• rozwój odnawialnych źródeł energii,

• odbudowę oczek wodnych,

• poprawę retencji glebowej.

Szczególnego znaczenia nabierają rozwiązania pomagające zatrzymywać wodę w krajobrazie rolniczym i ograniczać skutki suszy.

Potencjał rozwojowy

Powiat Opatowski posiada znaczący potencjał rozwojowy oparty na rolnictwie, turystyce i dziedzictwie kulturowym.

Najważniejsze atuty regionu to:

• żyzne gleby lessowe,

• Zamek Krzyżtopór,

• historyczny Opatów,

• korzystne warunki dla rolnictwa,

• atrakcyjne krajobrazy Wyżyny Opatowskiej,

• rozwijająca się turystyka,

• duże możliwości rozwoju retencji krajobrazowej.

W najbliższych latach szczególnego znaczenia nabiorą inwestycje związane z ochroną zasobów wodnych, nowoczesnym rolnictwem, rozwojem turystyki kulturowej oraz wykorzystaniem odnawialnych źródeł energii. Powiat Opatowski ma wszelkie predyspozycje, aby skutecznie łączyć tradycje historyczne z nowoczesnym, zrównoważonym rozwojem.